nieuwsbrief
menu Asset 14

België vanuit het badkamerraam

Roos woont sinds kort in Antwerpen. Menig Belg vraagt zich af wat haar er - in vredesnaam - toe bewogen heeft om Amsterdam voor België te verruilen. Roos daarentegen merkt het verschil niet zo. Of moet de cultuurschok nog komen?

Mail

“Ah, ‘ne Hollander! Zijt ge van Roosendaal? Breda?” De man die mij in het voorbijgaan had gevraagd naar wat kleingeld, stond stil. In mijn onhandige gestamel (ik had net boodschappen gedaan, geen geld meer, en de witte kool onder mijn arm begon zwaar te worden) had hij mijn Nederlands snel herkend.
“Ge zijt van Amsterdam! En ge woont hier! ..Maar in Amsterdam.. daar is’t veel beter, nie? Ja toch zeker.. Ik zou teruggaan als ik u was, in Amsterdam is ‘t beter.” Dat betwijfelde ik, maar zonder hem tegen te spreken sjouwde ik mijn kool naar het smalle Antwerpse huis waar ik vijf dagen eerder in was getrokken. Hoewel het waarschijnlijk niet moeilijk was voor deze man zich een beter leven voor te stellen elders, en dat dat elders door deze toevallige ontmoeting Amsterdam was, moest ik afgelopen week weer aan hem denken.

Ik las een essay in de bijlage van de Groene Amsterdammer rond het thema Nederland en België. Auteur Marc Reugebrink beschrijft zijn ervaringen als Nederlander in België, waar hij nu ruim een decennium woont. Volgens Reugebrink kijken de Vlamingen nog altijd op naar Nederland, ook al is het minder dan voorheen. “Het minderwaardigheidscomplex van de Vlaming maakt van het grote voorbeeld dat Nederland in veel opzichten nog steeds voor hem is, tegelijkertijd datgene wat hij ten diepste haat, omdat het hem terugwijst naar wat hij als zijn eigen kleinheid beschouwt.” Zijn leven in België confronteert Reugenbrink met een Nederlandersschap waar hij zich eerder niet bewust van was, en met Nederlandse kenmerken die hij zelf vooral aan de Randstedeling toedichtte. Het is typisch Nederlands, zo ontdekte hij, dat de eigen waarheden, gebruiken en omgangsvormen als normaal worden beschouwd, “zo normaal dat het niet bij de Nederlander opkomt dat het hier om hoogstens een Nederlandse normaliteit gaat.” Die houding voedt blijkbaar nog altijd dat minderwaardigheidscomplex, en samen met een scala aan culturele, historische en religieuze verschillen een dieper wordende kloof tussen Vlaanderen en Nederland.

Illustratie: Wouter van der Vegt

Raken we werkelijk van elkaar vervreemd? Is Nederland dat wat de Vlaming het diepste haat? Mijn Antwerpse huisgenoten en ik kijken elkaar verbaasd aan. We hebben allebei het idee dat er toch veel samenwerkingen zijn en pogingen elkaar te begrijpen. Behalve de Groene publiceerden het NRC Handelsblad en De Standaard vorige maand gezamenlijk een themaweek over taal, en de recent verschenen documentairereeks Het België van... waarin zes bekende Belgen een introductie geven van hun land, blijkt een populaire cursus voor de geïnteresseerde Nederlander.

Want België is een fascinerend en onvoorspelbaar land, met bovendien een groot respect voor kunst en cultuur. Nu eens wordt niet tegen Nederland opgekeken: het huidige Nederlandse beleid is een schrikbeeld voor velen, en er wordt trots geconcludeerd dat cultuur in België niet onlosmakelijk verbonden is aan de markt. In een ander artikel in de eerder genoemde Groene Amsterdammer, zegt theatermaker Anneke Bonnema dat er in België nog heilige huisjes zijn, terwijl die in Nederland al zijn gesloopt. Waar in Nederland alles gezegd moet kunnen worden, hebben Belgen een soort voorzichtigheid en niet zo snel een mening klaar. Het is een bescheiden beleefdheid, die de Belgen voor Nederlanders vaak zo sympathiek maakt, in combinatie met een eigenwijsheid, die ik nog het best kan beschrijven aan de hand van het uitzicht vanuit mijn badkamer.

Een prachtig voorbeeld van bricolage, zoals mijn huisgenoot het noemt. Het is een eigengereide zelfbouwcultuur die in dit onoverzichtelijke, onlogische stukje stad de achtergevels, schuurtjes, bijgebouwen en tussenbouwsels aan elkaar verbindt. Het is de verdeeldheid, die paradoxaal genoeg de Belgen met elkaar verbindt, die ook als een rode draad door het België van bijvoorbeeld journalist David van Reybroeck loopt.

Maar wacht eens even, het uitzicht vanuit mijn badkamer als metafoor voor de Belgische volksaard? Is dat niet wat ver gezocht? Ik had bedacht om een verhaal te schrijven over mijn eerste twee maanden als nieuwe inwoner van Antwerpen. Maar hoe ik het ook probeer, dit wil maar geen verslag worden van een cultuurshock. Vrienden en vriendjes brachten mij de afgelopen jaren al vaker naar België, dus toen ik twee maanden geleden besloot Amsterdam te verruilen voor een andere stad, was Antwerpen een voor de hand liggende keuze. Antwerpen lijkt voor mij, geboren en getogen in Amsterdam, niet veel exotischer dan Groningen of Maastricht. Ik vergeet dan ook altijd dat ik een internationaal treinkaartje moet kopen, of dat ik hier niet altijd kan pinnen.

Natuurlijk zijn er verschillen, maar hoe meer artikelen ik lees over de verschillen tussen Nederland en België, hoe minder ik geneigd ben een stelling in te nemen over wat “typisch Belgisch” is. Ik stuitte op een reportage van de Vlaamse schrijver Louis Paul Boon, die in 1946 Nederland per autobus bezocht. “Moeten wij, een vreemd land bezoekend, de dingen aanteekenen die ons van elkander scheiden, of moeten wij de dingen zoeken die ons vereenigen? Het beste is vanzelfsprekend, objektief, te blijven in alles, en de kleine dingen aan te teekenen die in hun merkwaardigheid, in hun verscheidenheid, de essentie zullen geven van wat het vreemde land in wezen is.”

Zelf ondervind ik eigenlijk maar weinig grote verschillen, en ik herken mezelf noch mijn Belgische vrienden niet in de generalisaties over Nederlanders en Belgen. Wannneer ik met mijn Nederlandse huisgenoot die hier al drie jaar woont, zoek naar algemeenheden over Belgen, hebben we toch net te veel uitzonderingen in onze vriendenkring om de regel te bevestigen. Waar Marc Reugebrink zich in België juist meer en meer een Nederlander voelde, voel ik me er steeds minder eentje. Toen ik vorige week onderweg van Antwerpen naar Amsterdam een tussenstop maakte in Rotterdam, liep ik langs een gevel met de tekst “De meeste mensen zijn andere mensen”. Ik besefte dat ik Nederland al nauwelijks ken, laat staan België. Ik ken Amsterdam vooral, Rotterdam redelijk, en Antwerpen een beetje. Als ik al niet eens kan zeggen wat “typisch Nederlands” is, wie ben ik om te zeggen wat “typisch Belgisch” is? In plaats van te stellen dat Belgen anders zijn en als in een zoekplaatje de tien verschillen aan te kruisen, is het interessanter de kleine, merkwaardige dingen te onthouden. Het verschil zit vaak maar in een klein hoekje, of een toevallige ontmoeting.

Roos Euwe

Steun ons en word kunstverzamelaar

Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door.

Steun ons
het laatste
Essay: Je bent pas weg als je niet reageert 2

Je bent pas weg als je niet reageert

Moderne communicatie komt met allerhande sociale ongemakken en twijfels. Maarten Buser over nabijheid en afstand en wat Kanye West hiermee te maken heeft. Lees meer

Column: Glitterachtig afscheid

Glitterachtig afscheid

Oud en nieuw doet Iduna Paalman altijd aan glitters en aan afscheid denken. Door die ene oudjaarsavond van 1999. Lees meer

Gedicht: Heilig is de tong waar de waarheid op ligt


Heilig is de tong waar de waarheid op ligt

Yentl van Stokkum brengt in het kader van de Fakeweek een ode aan de tong, die ieder woord kan omkeren tot het klinkt als de waarheid. Lees meer

De noodzaak van het nietsdoen

De noodzaak van het nietsdoen

Koen Schouwenburg schrijft over het schemergebied tussen luieren voor de lol en luieren omdat je niet anders kunt. Proust, Kabouterland, Ottessa Moshfegh en Louis-Ferdinand Céline staan hem bij. Lees meer

Hard//talk: Het beste van 2018

Het beste van 2018

Hard//hoofd zet de tien beste hard//talks van 2018 op een rij. Lees meer

Donkere materie

Marijn van der Leeuw maakte foto's en Selin Kuscu gebruikte die als uitgangspunt voor een kort verhaal. Lees meer

Biechtweek: Kutmus

Kutmus

Als mensen je niet de kans geven om je diepste gevoelens aan hen op te biechten, kun je altijd nog te biecht gaan bij mussen. Een kort verhaal van Wiard van der Kooij. Lees meer

Mag ik even de aandacht

Mag ik even de aandacht?

'Als we onze gestolen momenten willen terugeisen, moeten we eerst erkennen dat de huidige digitale middelen onze vrijheid niet vergroten, maar inperken.' Lees meer

Filmtrialoog: The Disciples – een straatopera

The Disciples – een straatopera

'Een opera maken met twintig daklozen is vragen om problemen.' Onze redacteuren namen de proef op de som. Lees meer

Messy shit 3

Messy shit

Lot Veelenturf veranderde hun naam en begon daarmee een zoektocht naar hun nieuwe stem. De acceptatie van hun flexibele genderidentiteit vereist ook een onbevooroordeeld luisteren van hen omgeving, aan wie Lot zich opnieuw voorstelt. Lees meer

Essay: ‘Dank voor jullie inzet!'

‘Dank voor jullie inzet!'

Mensen willen het liefst werk doen dat in een positieve zin bijdraagt aan het leven van anderen. Maar is dit wel een haalbaar ideaal? Lees meer

 1

Kerstbezoek voor Gavin Marley

Gavin en Susan lopen elkaar jaren na hun middelbareschooltijd weer tegen het lijf. Gavin, die inmiddels steenrijk is, nodigt de dakloze Susan bij hem thuis uit. Lees meer

Gedachtes over het imposter​syndroom

Gedachtes over het imposter​syndroom

Het jaar is bijna voorbij en daarom zet Hard//hoofd de beste stukken van 2018 nog één keer in de schijnwerpers.   Slimme, competente mensen die ervan overtuigd zijn dat ze hun succes niet verdienen. Het komt zo vaak voor dat er een term voor bestaat: het impostersyndroom. In het kader van de Fakeweek een persoonlijke... Lees meer

Tip: Neem je beste vriend(in) mee naar een kerstdiner

Neem je beste vriend(in) mee naar een kerstdiner

In deze laatste tip van 2018 geeft Emma Stomp op de valreep een onmisbaar advies voor de feestdagen. Lees meer

Mentale maandag: kerst 1

All I Want for Christmas

Mentale gezondheid is belangrijk, maar we praten er weinig over. Daarom gidst Nastia Cistakova je in deze tweewekelijkse beeldcolumn langs de taboes, onhandige vragen en ongemakkelijke antwoorden over psychische problemen. Nastia weet hoe het voelt als het er in dat prachtige hoofd van je soms net wat anders aan toegaat dan ‘normaal’, en ze illustreert herkenbare... Lees meer

Willen wonen in een kerstetalage

Willen wonen in een kerstetalage

Ieder jaar met kerst willen we heel veel spullen kopen. Het zijn rekwisieten voor wanneer we ons even de protagonist in een kerstverhaal willen wanen. Maar doen we dit eigenlijk niet het hele jaar? Lees meer

Alles vijf sterren: Amstelveen, een kroeg en klassieke muziek 1

Stoofvlees, heiligen en de liefde

Deze week spraken drie hard//hoofd-redactieleden hun kersttip voor je in. Van stoofvlees, via Nick Cave, naar oude liefde. Lees meer

De komma in mijn komedie

De komma in mijn komedie

'Roken is niks anders dan spelen met de dood', iedereen weet dat het een slecht idee is, maar toch beginnen mensen eraan. Koen Schouwenburg schrijft over de absurditeit van een verslaving en hoe daarmee om te gaan. Lees meer

Hard//talk: Sociaal ondernemers: stop met vliegen afvangen

Sociaal ondernemers: stop met vliegen afvangen

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. Sociaal ondernemen is de beste keuzes maken in een imperfecte wereld. Stop daarom met elkaar afvallen, vorm samen een front, en focus op de positive impact van duurzame innovatie, betoogt Dylan Meert. Het wordt tijd dat duurzame, eerlijke en sociale initiatieven ophouden met elkaars... Lees meer

Column: Skaten is overleven

Olympisch gezien

Iduna Paalman wil nét naar bed gaan als haar broertje belt. Met gewéldig nieuws. Lees meer

Steun ons en word kunstverzamelaar
Hardhoofd vecht voor de vrijheid van jonge makers om te kunnen maken wat ze willen. Word nu kunstverzamelaar en ontvang de interessantste Hard//hoofd kunstwerken.

Steun ons vanaf €5