nieuwsbrief
menu Asset 14

Mandril George

Artikel Gastbijdrage
Mail

De mandril heeft hoektanden ter grootte van mensenduimen en een gezicht in oorlogskleuren. Toch is deze aap de muze van menig schilder. Marius vergelijkt twee portretten.

Kunstenaars hebben het vandaag de dag niet makkelijk; het is vrijwel onmogelijk om werk te maken dat echt vernieuwend is. Ook als toeschouwer kijk ik naar eigentijdse schilderijen met de kunstgeschiedenis in mijn achterhoofd. Tijdens het bekijken van tentoonstellingen komen in gedachten vaak andere kunstwerken bovendrijven die mijn observaties beïnvloeden. Soms vormen zich in mijn gedachten onbestaande tentoonstellingen, of ontstaan er tweeluiken tussen zichtbaar en denkbeeldig werk.


De mandril (1926) - Oskar Kokoschka

Zo'n imaginair tweeluik ontstond onlangs toen ik in Museum Boijmans van Beuningen het schilderij ‘De mandril’ (1926) van Oskar Kokoschka (1886-1980) bekeek. Hierop was een wild geschilderde mandril te zien. Ik moest vrijwel direct denken aan het veel nieuwere ‘De mandril met de wielewaal’ (2009) wat ik enkele jaren geleden tijdens een tentoonstelling van de Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst had gezien. Ik zag de beeltenis helder voor me, een blauw schilderij met een mandril en een klein vogeltje in zijn hand. De naam van de kunstenaar kende ik ook nog. De afgelopen jaren had ik namelijk meer schilderijen van de Duitse Marie Aly (1980) gezien, maar aan het schilderij met de mandril had ik al jaren niet meer gedacht, tot op het moment dat ik de mandril van Kokoschka zag.

De twee kunstenaars delen in ieder geval eenzelfde interesse voor de mannetjes-mandril. Het is niet vreemd dat dit dier hen zo aanspreekt. Beide schilders hebben een voorliefde voor felle kleuren en dit is precies het meest opvallende kenmerk van de mandril. Charles Darwin schreef in zijn The Descent of Man: "No other member in the whole class of mammals is coloured in so extraordinary a manner as the adult male mandrills." Hij heeft gelijk. Met de rode neus, blauwe wangen en gele baard schitteren de primaire kleuren in optima forma. De mandril heeft een kop als een Afrikaans masker, beschilderd met het palet van Mondriaan.

In 1926 woonde Kokoschka in Londen en kreeg daar van de plaatselijke ZOO toestemming voor het maken van schilderstudies buiten de openbare bezoektijden om. Kokoschka maakte hier wekenlang gebruik van. Zijn werkwijze zou je kunnen omschrijven met één woord: beweging. Dieren waren zijn ideale modellen omdat deze simpelweg niet poseren. Ze zijn steeds in beweging en Kokoschka vond het een uitdaging om daar met snelle kwaststreken en toetsen steeds op te anticiperen. Hij koos als subject een mooie mandril uit met de typisch Britse naam George.

Als je het schilderij bekijkt zou je niet zeggen dat het hier om een mandril in gevangenschap gaat. Er is geen spoor van tralies, hekwerk of een betonnen vloer. Kokoschka schilderde George alsof hij weer terug was op de plek waar hij thuishoort: de veelkleurige, woeste jungle van Afrika; met lianen, watervallen en gigantische bomen. De expressieve manier van schilderen zorgt ervoor dat de mandril in volle beweging lijkt, precies waar Kokoschka op uit is. De mandril lacht zijn scherpe hoektanden bloot. Een vaak gehoorde bijnaam voor de wilde mandril is ‘woudduivel’ en die naam doet dit geschilderde dier eer aan. Hij is volledig op zijn gemak in zijn geliefde habitat.


De mandril met de wielewaal (2009) - Marie Aly

Marie Aly heeft een werkwijze die bijna tegenovergesteld is aan die van Kokoschka. Zij schildert niet naar de directe waarneming, maar zij gebruikt foto's als aanleiding. Zo'n foto vormt slechts een eerste startpunt, want ze schildert al snel grote delen uit haar hoofd. Aly is er dan ook niet op uit om een natuurgetrouwe gelijkenis te schilderen. Zij laat zich in haar portretten inspireren door zowel alledaagse kitsch als renaissancekunst. Van Michael Jackson tot Dürer, van een studiegenoot tot een aap, allemaal worden ze in een dromerige tijdloze wereld geschilderd.

‘De Mandril met de Wielewaal’ is zo'n dromerig portret. De mandril zit stijfjes in zijn vertrek. Op de betonnen vloer ligt een kleedje met daarachter een muur. In dit schilderij is geen spoor te ontdekken van een tropische jungle. Dit is een echt dierentuin-dier. Het geluid van kolkende junglerivieren heeft plaatsgemaakt voor dat van jengelende kinderen die de aandacht van de aap proberen te trekken. Maar dat zal ze niet lukken. Met een contemplatieve blik kijkt deze mandril voor zich uit. In zijn hand houdt hij een klein vogeltje, een heldergele wielewaal. De twee dieren lijken vriendschap met elkaar te hebben gesloten. Het is een ontroerend gezicht; de imposante aap samen met het kleine, kwetsbare vogeltje in zijn groot handen. Hij kan het vogeltje gemakkelijk fijndrukken of verslinden. Maar dit doet hij niet.

Uiteindelijk is het juist de combinatie van zowel Kokoschka's als Aly's mandril die mijn fantasie blijft prikkelen. Ik droom weg, naar een plek waar ik nooit ben geweest en misschien wel nooit zal komen: de Afrikaanse jungle. Het doet er voor mij niet toe waar Aly de inspiratie voor haar schilderij heeft gevonden. Waar ik als kijker veel meer plezier uithaal is het nagaan van mogelijke bedoelingen en mogelijke verbanden. In mijn hoofd vormt zich uiteindelijk een kloppend geheel. Voor mij zouden de schilderijen alle twee over mandril George kunnen gaan. Kokoschka heeft hem zijn vrijheid teruggegeven in verf, Aly schildert geen jungle maar geeft mij subtiele, zinnenprikkelende suggesties. Ze laat het dier zachtjes dromen, en ik droom met hem mee.

--

Dit is een gastbijdrage van Marius van de Goor. Marius (1985) woont en werkt in Utrecht. Hij is beeldend kunstenaar en organisator van kunstenaarsinitiatief Das Spectrum.


Steun ons en word kunstverzamelaar

Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door.

Steun ons
het laatste
Essay: Je bent pas weg als je niet reageert 2

Je bent pas weg als je niet reageert

Moderne communicatie komt met allerhande sociale ongemakken en twijfels. Maarten Buser over nabijheid en afstand en wat Kanye West hiermee te maken heeft.

Actueel Maarten Buser
Beeld Pirmin Rengers
Column: Glitterachtig afscheid

Glitterachtig afscheid

Oud en nieuw doet Iduna Paalman altijd aan glitters en aan afscheid denken. Door die ene oudjaarsavond van 1999.

Columns & Commentaar Iduna Paalman
Beeld Daphne Prochowski
Gedicht: Heilig is de tong waar de waarheid op ligt


Heilig is de tong waar de waarheid op ligt

Yentl van Stokkum brengt in het kader van de Fakeweek een ode aan de tong, die ieder woord kan omkeren tot het klinkt als de waarheid.

Best of 2018 Yentl van Stokkum
Beeld Ka-Tjun Hau
De noodzaak van het nietsdoen

De noodzaak van het nietsdoen

Koen Schouwenburg schrijft over het schemergebied tussen luieren voor de lol en luieren omdat je niet anders kunt. Proust, Kabouterland, Ottessa Moshfegh en Louis-Ferdinand Céline staan hem bij.

Best of 2018 Koen Schouwenburg
Beeld Merlijn van Bijsterveld
Hard//talk: Het beste van 2018

Het beste van 2018

Hard//hoofd zet de tien beste hard//talks van 2018 op een rij.

Actueel Hard talk-redactie

Donkere materie

Marijn van der Leeuw maakte foto's en Selin Kuscu gebruikte die als uitgangspunt voor een kort verhaal.

Best of 2018 Selin Kuscu
Beeld Marijn van der Leeuw
Biechtweek: Kutmus

Kutmus

Als mensen je niet de kans geven om je diepste gevoelens aan hen op te biechten, kun je altijd nog te biecht gaan bij mussen. Een kort verhaal van Wiard van der Kooij.

Best of 2018 Wiard van der Kooij
Beeld Friso Blankevoort
Mag ik even de aandacht

Mag ik even de aandacht?

'Als we onze gestolen momenten willen terugeisen, moeten we eerst erkennen dat de huidige digitale middelen onze vrijheid niet vergroten, maar inperken.'

Actueel Mathijs Hoogenboom
Beeld Chloé Pérès-Labourdette
Filmtrialoog: The Disciples – een straatopera

The Disciples – een straatopera

'Een opera maken met twintig daklozen is vragen om problemen.' Onze redacteuren namen de proef op de som.

Actueel Redactie
Beeld Friso Blankevoort
Messy shit 3

Messy shit

Lot Veelenturf veranderde hun naam en begon daarmee een zoektocht naar hun nieuwe stem. De acceptatie van hun flexibele genderidentiteit vereist ook een onbevooroordeeld luisteren van hen omgeving, aan wie Lot zich opnieuw voorstelt.

Actueel Lot Veelenturf
Beeld Evelien Cambré

Hard//hoofd is al bijna tien jaar een artistieke en journalistieke vrijhaven voor jong talent en experiment. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Helemaal gratis. We kunnen dit niet blijven doen zonder jouw hulp. Als je ons steunt, dan sturen we je als dank de interessantste Hard//hoofd-kunstwerken toe. Word kunstverzamelaar en help Hard//hoofd het volgende decennium door.

Steun ons