Noors opa was tijdens de Tweede Wereldoorlog marinier. In de vijf jaar dat hij weg was had hij twee keer contact met zijn vrouw." /> Noors opa was tijdens de Tweede Wereldoorlog marinier. In de vijf jaar dat hij weg was had hij twee keer contact met zijn vrouw." />
nieuwsbrief
menu Asset 14

De bevrijding van Tjeerd Spanjer

Artikel Noor Spanjer
Mail

Tjeerd Spanjer, de opa van Noor, was loods tijdens de Tweede Wereldoorlog. Veertien dagen voordat Nederland capituleerde trouwde hij met zijn geliefde Geertje. Tijdens de oorlog hadden ze twee keer contact. Een intiem verhaal over de de oorlog en de bevrijding.

Tijdens het opruimen vond mijn moeder een map met zelfgeschreven verslagen, briefjes en officiële documenten van en over de oorlogstijd van mijn grootvader. Tjeerd Spanjer was in dienst bij de Nederlandse marine toen de oorlog begon. Als loods navigeerde en adviseerde hij kapiteins over de te nemen vaarroutes. In mei 1940 was hij 26 jaar oud en sinds twee weken getrouwd met Geertje, mijn grootmoeder. Nederland capituleerde en hij vluchtte met een loodsboot naar Engeland. Een halfjaar later was hij in New York, waar hij langere tijd verbleef en een opleiding kon volgen aan de zeevaartschool. Vanaf ‘42 voer hij konvooi, wat betekent dat hij als stuurman van koopvaardijschepen over de wereldzeeën zwierf, waarbij hij voet aan wal zette in Suriname en de Nederlandse Antillen.

In 1943 begon hij aan de terugreis van New York naar Engeland en in november 1944 vertrok hij -wederom op een loodsboot- naar Zeeland, waar de bezetters al verslagen en zo goed als vertrokken waren. Op het Engelse schip de S.S. Empire Duke voer hij met een groot konvooi langs de haven van Vlissingen, waar zijn huis stond. Hij schreef:

“Toen we met ons konvooi de rede van Vlissingen bereikten keken we natuurlijk naar de stad, die we 17 mei 1940 hadden moeten verlaten. Het was een troosteloos beeld wat we te zien kregen. De huizen op de boulevard kapot geschoten. Hotel Brittania een puinhoop. Dit laatste was geen wonder want de bezetter had dit als hoofdkwartier gebruikt. De buitenhaven geblokkeerd door wrakken. En toch was de stad goed herkenbaar. De Jacobstoren, de Oranjemolen en Michiel de Ruyter stonden nog overeind. Voor de bewoners moet het een fantastisch gezicht zijn geweest om zo’n twintigtal grote zeeschepen de rivier op te zien varen.”

Illustratie: Marthe Roosenboom // Studio M

In een andere passage vertelde hij over de meegereisde journalisten:

“Op de Empire Duke waren verschillende oorlogscorrespondenten aan boord. Met éen van hen had ik een lang en interessant gesprek. Ik vertelde hem dat ik, toen we met de loodsboot uit Nederland waren gevlucht, nog maar veertien dagen getrouwd was. De journalist vermeldde dit in zijn radioverslag en diezelfde week kreeg mijn vrouw op Terschelling twee brieven met dit bericht.”

In de vijf jaar dat de oorlog duurde, is er slechts twee keer contact geweest tussen Geertje en Tjeerd, via een telegram van het Rode Kruis. De brieven die zij kreeg naar aanleiding van dit radiobericht vertelden haar dat haar man veilig in het bevrijde Zeeland was gearriveerd. Ik kan me nauwelijks voorstellen hoe waardevol die boodschap geweest moet zijn: twee weken getrouwd en dan voor vijf jaar uit elkaar, en continu in onzekerheid over of de ander überhaupt nog in leven is. In de map die mijn moeder vond zat een van de twee telegrammen. Op 20 oktober 1943 schreef Tjeerd (‘not more than 25 words’):

“BEN VOL GOEDEN MOED. HOOP JULLIE SPOEDIG TERUG TE ZIEN. WEES VOL VERTROUWEN. HOOP HET ZAL NIET LANG MEER DUREN. MIJN GEDACHTEN LIEFDE EN KUSSEN VOOR JOU.”

Geertje ontving dit bericht twee maanden later, en op de achterkant staat haar antwoord geschreven, waarvan ik niet weet of ze het daadwerkelijk heeft kunnen versturen:

“Wij trachten moedig te blijven. Verwacht je elke dag liefste! Alle familieleden zenden groeten. Wees innig gekust en omhelsd door je Vrouw.”

Pas in mei 1945, na de bevrijding van de rest van Nederland, zagen ze elkaar en konden ze beginnen aan hun uitgestelde leven samen. Mijn moeder werd nog geen jaar later geboren in hun huis in Vlissingen, waar granaatscherven littekens op de muren hadden achtergelaten.


Noor Spanjer (Amsterdam, 1982) is freelance journaliste en mediawetenschapper. Als nieuwerwetse minstreel is zij altijd op zoek naar persoonlijke verhalen en daarnaast is ze ideologisch inzetbaar voor feministische zaken en andere nature-nurture kwesties.

Steun ons en word kunstverzamelaar

Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door.

Steun ons
het laatste
Essay: Je bent pas weg als je niet reageert 2

Je bent pas weg als je niet reageert

Moderne communicatie komt met allerhande sociale ongemakken en twijfels. Maarten Buser over nabijheid en afstand en wat Kanye West hiermee te maken heeft.

Actueel Maarten Buser
Beeld Pirmin Rengers
Column: Glitterachtig afscheid

Glitterachtig afscheid

Oud en nieuw doet Iduna Paalman altijd aan glitters en aan afscheid denken. Door die ene oudjaarsavond van 1999.

Columns & Commentaar Iduna Paalman
Beeld Daphne Prochowski
Gedicht: Heilig is de tong waar de waarheid op ligt


Heilig is de tong waar de waarheid op ligt

Yentl van Stokkum brengt in het kader van de Fakeweek een ode aan de tong, die ieder woord kan omkeren tot het klinkt als de waarheid.

Best of 2018 Yentl van Stokkum
Beeld Ka-Tjun Hau
De noodzaak van het nietsdoen

De noodzaak van het nietsdoen

Koen Schouwenburg schrijft over het schemergebied tussen luieren voor de lol en luieren omdat je niet anders kunt. Proust, Kabouterland, Ottessa Moshfegh en Louis-Ferdinand Céline staan hem bij.

Best of 2018 Koen Schouwenburg
Beeld Merlijn van Bijsterveld
Hard//talk: Het beste van 2018

Het beste van 2018

Hard//hoofd zet de tien beste hard//talks van 2018 op een rij.

Actueel Hard talk-redactie

Donkere materie

Marijn van der Leeuw maakte foto's en Selin Kuscu gebruikte die als uitgangspunt voor een kort verhaal.

Best of 2018 Selin Kuscu
Beeld Marijn van der Leeuw
Biechtweek: Kutmus

Kutmus

Als mensen je niet de kans geven om je diepste gevoelens aan hen op te biechten, kun je altijd nog te biecht gaan bij mussen. Een kort verhaal van Wiard van der Kooij.

Best of 2018 Wiard van der Kooij
Beeld Friso Blankevoort
Mag ik even de aandacht

Mag ik even de aandacht?

'Als we onze gestolen momenten willen terugeisen, moeten we eerst erkennen dat de huidige digitale middelen onze vrijheid niet vergroten, maar inperken.'

Actueel Mathijs Hoogenboom
Beeld Chloé Pérès-Labourdette
Filmtrialoog: The Disciples – een straatopera

The Disciples – een straatopera

'Een opera maken met twintig daklozen is vragen om problemen.' Onze redacteuren namen de proef op de som.

Actueel Redactie
Beeld Friso Blankevoort
Messy shit 3

Messy shit

Lot Veelenturf veranderde hun naam en begon daarmee een zoektocht naar hun nieuwe stem. De acceptatie van hun flexibele genderidentiteit vereist ook een onbevooroordeeld luisteren van hen omgeving, aan wie Lot zich opnieuw voorstelt.

Actueel Lot Veelenturf
Beeld Evelien Cambré

Hard//hoofd is al bijna tien jaar een artistieke en journalistieke vrijhaven voor jong talent en experiment. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Helemaal gratis. We kunnen dit niet blijven doen zonder jouw hulp. Als je ons steunt, dan sturen we je als dank de interessantste Hard//hoofd-kunstwerken toe. Word kunstverzamelaar en help Hard//hoofd het volgende decennium door.

Steun ons