Films zijn ook gelaagd, volgens deze perverse filosoof." /> Films zijn ook gelaagd, volgens deze perverse filosoof." />
nieuwsbrief
menu Asset 14

Slavoj Zizek

◊ entrée

Entrée

Mail

Gedurende het hele jaar zal hard//hoofd in het kader van zogenoemde Late Night Café's wederom samenwerken met Entrée. De zes edities van het Late Night Café zijn elk gekoppeld aan een eigen thema. Elke editie wordt aan redactieleden de opdracht gegeven een bijdrage te leveren, geïnspireerd op het thema van de betreffende avond. Het resultaat hiervan verschijnt op onze website en zal op de Late Nights eveneens onderdeel uitmaken van het programma. Dit keer is het thema 'Layers'.

De psychoanalyse van Sigmund Freud gold lange tijd als een revolutionaire tak van de psychologische wetenschap. De focus op het onderbewustzijn, op de symboliek van dromen en onze diepste verlangens, maakten dat velen Freud als een van de grootste denkers uit de geschiedenis van de mensheid zagen. Na zijn overlijden in 1939 zwol de kritiek echter aan, zeker nadat wetenschapsfilosofen als Thomas Kuhn en Karl Popper in de jaren ’60 strenge eisen voor ‘ware’ wetenschap formuleerden en de methodes van de psychoanalyse al snel niet meer serieus te nemen waren. Freud werd weggezet als een met seks geobsedeerde en aan de cocaïne verslaafde charlatan.

De laatste jaren is Freud echter aan een comeback bezig. Hij wordt steeds vaker voorzichtig geciteerd in publicaties, niet als natuurwetenschapper, maar als filosoof of zelfs kunstenaar. En inderdaad, Freuds denken is zo associatief en subjectief, dat het veel meer gemeen heeft met kunst dan met wetenschap. Voor het eigenwijze postmoderne publiek, dat de laatste jaren steeds meer genoeg krijgt van al die elitaire regels, lijkt Freud met zijn avontuurlijke, geile ideeën in een nieuwe behoefte te voorzien.

Met het onlangs uitgebrachte A Dangerous Method werd dan ook gepoogd om een nieuw soort ode aan de Weense kringen rond Freud te brengen, maar hier werden helaas alle clichés van Freuds werk zo bevestigd dat de film bijna toch een parodie leek; de gezochte symboliek (alles is een fallus) en de voortdurende nadruk op seksuele driften werkten vooral op de lachspieren. Ongeveer de voornaamste spieren die Keira Knightley inzette voor haar rol, waarvoor ze zonder twijfel de Oscar voor Best Jaw Acting verdient.

Een beter voorbeeld van de nieuwe betekenis van Freud vindt men in het werk van de Slavoj Zizek. De Sloveense filosoof heeft zich gespecialiseerd in de Freud-leerling Jacques Lacan en beschouwt de psychoanalyse nog altijd als een zeer relevante leer. Niet zozeer voor therapie, als wel als een geschikt narratief om over het menselijk verlangen te praten.

In de driedelige serie ‘Slavoj Zizek’s pervert guide to cinema’ neemt hij ons mee op een reis door de filmgeschiedenis, waarbij de loensende en slissende filosoof vaak zelf in het decor van de besproken scène plaatsneemt. Het zijn vaak films die ons een bepaald onbehagen bezorgen, zoals het werk van regisseurs als Hitchcock, Kubrick of Lynch of films als Alien of The Exorcist. In de voorbeeldscènes wordt veel gegild en er vloeit veel bloed. Zizek verschijnt vervolgens ten tonele om ons met zijn grappige accent (vooral de manier waarop hij ‘pervert’ van zijn tong laat rollen is onweerstaanbaar) te vertellen wat dit zegt over ons, de kijker.

Je begrijpt de helft niet en ook hier is er sprake van gezochte symboliek (Zizek favoriete onderwerp, het toilet, speelt een grote rol). Maar zo nu en dan slaat Zizek de spijker op zijn kop. Zoals in het geval van Psycho, waarbij hij de drie niveaus van het huis van de moordenaar vergelijkt met de psychoanalytische termen van Subject, Ego en Id. Je kunt niet stoppen met kijken, ook al snap je niet waarom, en zo nu en dan haak je even aan in zijn betoog. Ik heb bijvoorbeeld dit onthouden: “De mens kan de realiteit niet aan en vlucht in zijn dromen. Vervolgens kan hij zijn dromen niet aan en vlucht terug naar de realiteit.”

Het is grappig, het is eng, het leert je iets over de gelaagdheid van film en zijn kijkers, en je hebt weer zes klassiekers op je downloadlijstje staan. Hier zien we de ware Freudiaan aan het werk: iemand die wetenschap, filosofie en kunst mixt en zo tot een vreemd, maar fascinerend en zo nu en dan confronterend verhaal komt. Kijk maar, als je durft.

Rutger Lemm is schrijver, grappenmaker en scenarist. In 2015 verscheen zijn debuut, 'Een grootse mislukking'. Hij is een van de oprichters van Hard//hoofd.

Steun ons en word kunstverzamelaar

Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door.

Steun ons
het laatste
Essay: Je bent pas weg als je niet reageert 2

Je bent pas weg als je niet reageert

Moderne communicatie komt met allerhande sociale ongemakken en twijfels. Maarten Buser over nabijheid en afstand en wat Kanye West hiermee te maken heeft. Lees meer

Column: Glitterachtig afscheid

Glitterachtig afscheid

Oud en nieuw doet Iduna Paalman altijd aan glitters en aan afscheid denken. Door die ene oudjaarsavond van 1999. Lees meer

Gedicht: Heilig is de tong waar de waarheid op ligt


Heilig is de tong waar de waarheid op ligt

Yentl van Stokkum brengt in het kader van de Fakeweek een ode aan de tong, die ieder woord kan omkeren tot het klinkt als de waarheid. Lees meer

De noodzaak van het nietsdoen

De noodzaak van het nietsdoen

Koen Schouwenburg schrijft over het schemergebied tussen luieren voor de lol en luieren omdat je niet anders kunt. Proust, Kabouterland, Ottessa Moshfegh en Louis-Ferdinand Céline staan hem bij. Lees meer

Hard//talk: Het beste van 2018

Het beste van 2018

Hard//hoofd zet de tien beste hard//talks van 2018 op een rij. Lees meer

Donkere materie

Marijn van der Leeuw maakte foto's en Selin Kuscu gebruikte die als uitgangspunt voor een kort verhaal. Lees meer

Biechtweek: Kutmus

Kutmus

Als mensen je niet de kans geven om je diepste gevoelens aan hen op te biechten, kun je altijd nog te biecht gaan bij mussen. Een kort verhaal van Wiard van der Kooij. Lees meer

Mag ik even de aandacht

Mag ik even de aandacht?

'Als we onze gestolen momenten willen terugeisen, moeten we eerst erkennen dat de huidige digitale middelen onze vrijheid niet vergroten, maar inperken.' Lees meer

Filmtrialoog: The Disciples – een straatopera

The Disciples – een straatopera

'Een opera maken met twintig daklozen is vragen om problemen.' Onze redacteuren namen de proef op de som. Lees meer

Messy shit 3

Messy shit

Lot Veelenturf veranderde hun naam en begon daarmee een zoektocht naar hun nieuwe stem. De acceptatie van hun flexibele genderidentiteit vereist ook een onbevooroordeeld luisteren van hen omgeving, aan wie Lot zich opnieuw voorstelt. Lees meer

Essay: ‘Dank voor jullie inzet!'

‘Dank voor jullie inzet!'

Mensen willen het liefst werk doen dat in een positieve zin bijdraagt aan het leven van anderen. Maar is dit wel een haalbaar ideaal? Lees meer

 1

Kerstbezoek voor Gavin Marley

Gavin en Susan lopen elkaar jaren na hun middelbareschooltijd weer tegen het lijf. Gavin, die inmiddels steenrijk is, nodigt de dakloze Susan bij hem thuis uit. Lees meer

Gedachtes over het imposter​syndroom

Gedachtes over het imposter​syndroom

Het jaar is bijna voorbij en daarom zet Hard//hoofd de beste stukken van 2018 nog één keer in de schijnwerpers.   Slimme, competente mensen die ervan overtuigd zijn dat ze hun succes niet verdienen. Het komt zo vaak voor dat er een term voor bestaat: het impostersyndroom. In het kader van de Fakeweek een persoonlijke... Lees meer

Tip: Neem je beste vriend(in) mee naar een kerstdiner

Neem je beste vriend(in) mee naar een kerstdiner

In deze laatste tip van 2018 geeft Emma Stomp op de valreep een onmisbaar advies voor de feestdagen. Lees meer

Mentale maandag: kerst 1

All I Want for Christmas

Mentale gezondheid is belangrijk, maar we praten er weinig over. Daarom gidst Nastia Cistakova je in deze tweewekelijkse beeldcolumn langs de taboes, onhandige vragen en ongemakkelijke antwoorden over psychische problemen. Nastia weet hoe het voelt als het er in dat prachtige hoofd van je soms net wat anders aan toegaat dan ‘normaal’, en ze illustreert herkenbare... Lees meer

Willen wonen in een kerstetalage

Willen wonen in een kerstetalage

Ieder jaar met kerst willen we heel veel spullen kopen. Het zijn rekwisieten voor wanneer we ons even de protagonist in een kerstverhaal willen wanen. Maar doen we dit eigenlijk niet het hele jaar? Lees meer

Alles vijf sterren: Amstelveen, een kroeg en klassieke muziek 1

Stoofvlees, heiligen en de liefde

Deze week spraken drie hard//hoofd-redactieleden hun kersttip voor je in. Van stoofvlees, via Nick Cave, naar oude liefde. Lees meer

De komma in mijn komedie

De komma in mijn komedie

'Roken is niks anders dan spelen met de dood', iedereen weet dat het een slecht idee is, maar toch beginnen mensen eraan. Koen Schouwenburg schrijft over de absurditeit van een verslaving en hoe daarmee om te gaan. Lees meer

Hard//talk: Sociaal ondernemers: stop met vliegen afvangen

Sociaal ondernemers: stop met vliegen afvangen

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. Sociaal ondernemen is de beste keuzes maken in een imperfecte wereld. Stop daarom met elkaar afvallen, vorm samen een front, en focus op de positive impact van duurzame innovatie, betoogt Dylan Meert. Het wordt tijd dat duurzame, eerlijke en sociale initiatieven ophouden met elkaars... Lees meer

Column: Skaten is overleven

Olympisch gezien

Iduna Paalman wil nét naar bed gaan als haar broertje belt. Met gewéldig nieuws. Lees meer

Steun ons en word kunstverzamelaar
Hardhoofd vecht voor de vrijheid van jonge makers om te kunnen maken wat ze willen. Word nu kunstverzamelaar en ontvang de interessantste Hard//hoofd kunstwerken.

Steun ons vanaf €5