De meeste kunstrecensies doen Roos stampvoeten. Een betoog tegen sterretjes, voor diepgang." /> De meeste kunstrecensies doen Roos stampvoeten. Een betoog tegen sterretjes, voor diepgang." />
nieuwsbrief
menu Asset 14

Het verschil tussen Madonna en Ai Wei Wei

Wat hebben Madonna en Ai Wei Wei met elkaar gemeen? Na een bezoek aan de vorige maand geopende expositie van laatstgenoemde wist Roos het nog steeds niet. Wel bevestigde het haar bezwaar tegen de kunstjournalistiek van recensies en sterren.

Mail

Art critics live on another planet”, sprak een Duitse professor twee weken geleden op een congres over theaterwetenschap en dramaturgie. Instemmend gegrinnik gonsde door de zaal in de Gentse kunstacademie, die was gevuld met docenten, studenten en theatermakers uit half Europa. Blijkbaar werd er voor de aanwezigen niets nieuws verkondigd. Dat kunstenaars vaak schurft hebben aan kunstcritici was me bekend, maar dat academici en dramaturgen – die zelf in vaktijdschriften over kunst schrijven – zo neerbuigend doen over de dagelijkse, doorsnee kunstjournalistiek, had ik niet verwacht. Tijdens het congres werd de kunstcriticus nog een aantal keer opgevoerd, maar altijd in de rol van de Kortzichtige of Onwetende. Terwijl het me steeds duidelijker werd dat de scheidslijn tussen kunstkritiek, -praktijk en -wetenschap een diepe kloof is, dacht ik aan een recensie in de Volkskrant een week eerder die me deed stampvoeten.

Afbeeldingen: 'Grapes' (links) en 'Forever' van Ai Wei Wei, zoals te zien in De Pont.

Overschaduwt Ai Wei Wei's sterrenstatus de kwaliteit van zijn werk, vroeg kunstcriticus Sasha Bronwasser zich terecht af, naar aanleiding van de expositie met zijn werk in het Tilburgse museum De Pont. De Chinese kunstenaar maakte volgens Bronwasser niet meer dan ‘ideetjeskunst’: een traditioneel materiaal of element uit China in overweldigende hoeveelheden tonen. De ene keer doet hij dat met een partij fietsen, de andere keer met zonnebloemzaadjes van porselein. Leuk, maar volgens haar niet meer dan een platte metafoor voor de Chinese samenleving. “Je afvragen of Ai Wei Wei interessante kunst maakt, is zoiets als je afvragen of Madonna wel kan zingen – een gepasseerd station”, concludeerde ze.

Hoewel Ai in zijn thuisland pas sinds kort bekender wordt, stonden onze kranten en kunsttijdschriften afgelopen jaar vol met artikelen en interviews. Over zijn indrukwekkende expositie in het Tate Modern, maar ook over zijn arrestatie en wekenlange verdwijning en de wereldwijde protesten die daarop volgden. Terwijl hij in kunstkringen al een aantal jaar werd gewaardeerd vanwege zijn sculpturen, foto's en architectuur, maakte hij pas echt naam toen hij zich steeds meer op politiek vlak ging bewegen. Tot ongenoegen van de machthebbers binnen de grootste dictatuur ter wereld stelde hij op zijn blog en in zijn kunstwerken corruptie onder ambtenaren en andere misstanden aan de kaak. Inmiddels houdt het Westen van Ai, de dappere avant-garde kunstenaar uit het Verre Oosten. Maar wat hebben de zangkunsten van Madonna in vredesnaam met hem te maken?

Ik stampvoette niet alleen om dat neerbuigende woordje ‘ideetjeskunst’, of de rare vergelijking met Madonna. De rol die de kunstjournalist in deze recensie aanneemt, is het werkelijke probleem. Al een klein decennium geleden schreef het Vlaamse kunsttijdschrift rekto:verso hierover, nota bene in haar eerste nummer: “De kritiek verdwijnt en wordt afgedaan als voer voor gestudeerde specialisten. Als dat niet het geval is wordt de kritiek gereduceerd tot sterretjes, tot oneliners, tot haar per definitie beperkte nieuwswaarde, stokpaardje bij uitstek van het hedendaagse mediabedrijf.” Deze woorden zijn nog altijd actueel, want Bronwassers recensie vormt geen uitzondering. In het grootste deel van de recensies uit landelijke kranten, neemt de kunstjournalist een zeer beperkte rol op zich. Zijn of haar vakmanschap en kennis worden alleen gebruikt om een snel oordeel te vellen, in plaats van nieuwe gedachten of interpretaties uit te werken. Een kunstjournalist zou moeten uitleggen waarom de vraag “Is dit interessante kunst?” wel relevant is. Het is namelijk de enige vraag die nooit overbodig is, of het nu gaat om een popliedje of een zaal vol zonnebloemzaadjes.

De opdracht van een kunstjournalist is duidelijk maken in welke context bezoekers een werk zouden kunnen zien, welke dialoog het probeert aan te gaan, wat de drijfveren zijn van een kunstenaar en hoe vorm en inhoud zich daartoe verhouden. Een artikel over kunst kan vooroordelen wegnemen, ogen openen en verdieping bieden. Het vergt vele malen meer lef om genuanceerd en verdiepend over kunst te schrijven dan een snel statement maken. Daarom is het ook zo jammer dat het gros van de kunstjournalistiek in kranten en weekbladen bestaat uit korte recensies, waarin zo snel en duidelijk mogelijk een oordeel over een werk moet worden geveld. In niet meer dan 300 of 400 woorden, en op een schaal van 1 tot 5 – dat is toch genoeg?

Het idee bestaat dat recensies kort moeten zijn, want anders leest niemand het. Ik ben graag optimistisch en denk dat mensen liever goede artikelen over kunst lezen dan slechte, ongeacht de lengte. Laten we daarom beginnen de reacties van pers en publiek op een kunstwerk te zien als een uitbreiding van het werk, een dialoog die het werk aangaat wanneer het uit het atelier of de repetitieruimte komt en een plek krijgt in de wereld. Dat betekent niet dat kunstenaar, critici en publiek het met elkaar eens hoeven te zijn, onenigheid brengt namelijk vaak interessante discussies op gang. Wel vereist het dat ze elkaar willen horen, en begrijpen. De snel geschreven recensies die op dit moment menig kunstpagina sieren, onderschatten zowel het kunstwerk, het vakmanschap van de journalist, als het intellect van de lezer. Ze drijven het maken, beschouwen en begrijpen van kunst onnodig ver uit elkaar, in plaats van deze verschillende fases van een werk met elkaar in verband te brengen. De kunstjournalistiek zou nieuwe mogelijkheden van een werk moeten willen ontdekken – samen met kunstenaar en publiek. Zonder sterren.

Roos Euwe

Steun ons en word kunstverzamelaar

Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door.

Steun ons
het laatste
Essay: Je bent pas weg als je niet reageert 2

Je bent pas weg als je niet reageert

Moderne communicatie komt met allerhande sociale ongemakken en twijfels. Maarten Buser over nabijheid en afstand en wat Kanye West hiermee te maken heeft. Lees meer

Column: Glitterachtig afscheid

Glitterachtig afscheid

Oud en nieuw doet Iduna Paalman altijd aan glitters en aan afscheid denken. Door die ene oudjaarsavond van 1999. Lees meer

Gedicht: Heilig is de tong waar de waarheid op ligt


Heilig is de tong waar de waarheid op ligt

Yentl van Stokkum brengt in het kader van de Fakeweek een ode aan de tong, die ieder woord kan omkeren tot het klinkt als de waarheid. Lees meer

De noodzaak van het nietsdoen

De noodzaak van het nietsdoen

Koen Schouwenburg schrijft over het schemergebied tussen luieren voor de lol en luieren omdat je niet anders kunt. Proust, Kabouterland, Ottessa Moshfegh en Louis-Ferdinand Céline staan hem bij. Lees meer

Hard//talk: Het beste van 2018

Het beste van 2018

Hard//hoofd zet de tien beste hard//talks van 2018 op een rij. Lees meer

Donkere materie

Marijn van der Leeuw maakte foto's en Selin Kuscu gebruikte die als uitgangspunt voor een kort verhaal. Lees meer

Biechtweek: Kutmus

Kutmus

Als mensen je niet de kans geven om je diepste gevoelens aan hen op te biechten, kun je altijd nog te biecht gaan bij mussen. Een kort verhaal van Wiard van der Kooij. Lees meer

Mag ik even de aandacht

Mag ik even de aandacht?

'Als we onze gestolen momenten willen terugeisen, moeten we eerst erkennen dat de huidige digitale middelen onze vrijheid niet vergroten, maar inperken.' Lees meer

Filmtrialoog: The Disciples – een straatopera

The Disciples – een straatopera

'Een opera maken met twintig daklozen is vragen om problemen.' Onze redacteuren namen de proef op de som. Lees meer

Messy shit 3

Messy shit

Lot Veelenturf veranderde hun naam en begon daarmee een zoektocht naar hun nieuwe stem. De acceptatie van hun flexibele genderidentiteit vereist ook een onbevooroordeeld luisteren van hen omgeving, aan wie Lot zich opnieuw voorstelt. Lees meer

Essay: ‘Dank voor jullie inzet!'

‘Dank voor jullie inzet!'

Mensen willen het liefst werk doen dat in een positieve zin bijdraagt aan het leven van anderen. Maar is dit wel een haalbaar ideaal? Lees meer

 1

Kerstbezoek voor Gavin Marley

Gavin en Susan lopen elkaar jaren na hun middelbareschooltijd weer tegen het lijf. Gavin, die inmiddels steenrijk is, nodigt de dakloze Susan bij hem thuis uit. Lees meer

Gedachtes over het imposter​syndroom

Gedachtes over het imposter​syndroom

Het jaar is bijna voorbij en daarom zet Hard//hoofd de beste stukken van 2018 nog één keer in de schijnwerpers.   Slimme, competente mensen die ervan overtuigd zijn dat ze hun succes niet verdienen. Het komt zo vaak voor dat er een term voor bestaat: het impostersyndroom. In het kader van de Fakeweek een persoonlijke... Lees meer

Tip: Neem je beste vriend(in) mee naar een kerstdiner

Neem je beste vriend(in) mee naar een kerstdiner

In deze laatste tip van 2018 geeft Emma Stomp op de valreep een onmisbaar advies voor de feestdagen. Lees meer

Mentale maandag: kerst 1

All I Want for Christmas

Mentale gezondheid is belangrijk, maar we praten er weinig over. Daarom gidst Nastia Cistakova je in deze tweewekelijkse beeldcolumn langs de taboes, onhandige vragen en ongemakkelijke antwoorden over psychische problemen. Nastia weet hoe het voelt als het er in dat prachtige hoofd van je soms net wat anders aan toegaat dan ‘normaal’, en ze illustreert herkenbare... Lees meer

Willen wonen in een kerstetalage

Willen wonen in een kerstetalage

Ieder jaar met kerst willen we heel veel spullen kopen. Het zijn rekwisieten voor wanneer we ons even de protagonist in een kerstverhaal willen wanen. Maar doen we dit eigenlijk niet het hele jaar? Lees meer

Alles vijf sterren: Amstelveen, een kroeg en klassieke muziek 1

Stoofvlees, heiligen en de liefde

Deze week spraken drie hard//hoofd-redactieleden hun kersttip voor je in. Van stoofvlees, via Nick Cave, naar oude liefde. Lees meer

De komma in mijn komedie

De komma in mijn komedie

'Roken is niks anders dan spelen met de dood', iedereen weet dat het een slecht idee is, maar toch beginnen mensen eraan. Koen Schouwenburg schrijft over de absurditeit van een verslaving en hoe daarmee om te gaan. Lees meer

Hard//talk: Sociaal ondernemers: stop met vliegen afvangen

Sociaal ondernemers: stop met vliegen afvangen

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. Sociaal ondernemen is de beste keuzes maken in een imperfecte wereld. Stop daarom met elkaar afvallen, vorm samen een front, en focus op de positive impact van duurzame innovatie, betoogt Dylan Meert. Het wordt tijd dat duurzame, eerlijke en sociale initiatieven ophouden met elkaars... Lees meer

Column: Skaten is overleven

Olympisch gezien

Iduna Paalman wil nét naar bed gaan als haar broertje belt. Met gewéldig nieuws. Lees meer

Steun ons en word kunstverzamelaar
Hardhoofd vecht voor de vrijheid van jonge makers om te kunnen maken wat ze willen. Word nu kunstverzamelaar en ontvang de interessantste Hard//hoofd kunstwerken.

Steun ons vanaf €5