Illustratie: Anouk de l'Ecluse

Moderne architecten praten vaak in onbegrijpelijke taal. Moeten we dus maar snel de hele sector afschaffen?" />

Illustratie: Anouk de l'Ecluse

Moderne architecten praten vaak in onbegrijpelijke taal. Moeten we dus maar snel de hele sector afschaffen?" />
nieuwsbrief
menu Asset 14

Het probleem van de architalk

Artikel Eeva
Mail

Thierry Baudet, jong conservatief auteur, richtte zijn pijlen op de onbegrijpelijke taal van de moderne architecten en pleitte voor traditionalisme. Eeva begeeft zich al jaren in architectenkringen en herkent dit probleem, maar zoekt liever oplossingen dan dat ze de vele goede punten van dit vakgebied meteen maar wil afschaffen. Hoe komen we van de architalk af?

De jonge conservatieve denker Thierry Baudet schreef afgelopen weekend in NRC Handelsblad dat moderne architecten in hun werk de menselijke maat uit het oog zijn verloren en dat zij enkel voor culturele kaalslag en droefenis hebben gezorgd. Hij ergerde zich aan de holle uitleg die ze bij hun gebouwen geven als "amateurfilosofie van misplaatste quasikunstenaars". Hij pleitte ervoor een voorbeeld te nemen aan de neotraditionele architectuur van Léon Krier.

Dat architecten er soms rare praatjes op na houden, herken ik. Ik was ooit eens aanwezig bij een toespraak van een beroemde architect die zo van de hak op de tak sprong en zulke vage woorden gebruikte, dat zijn verhaal onbegrijpelijk was. Ik probeerde niet in lachen uit te barsten en zocht in de zaal naar medestanders, maar alle andere aanwezigen leken bloedserieus en luisterden aandachtig. Dat waren immers ook architecten. Maar de hele moderne architectuur verbannen zoals Baudet dat wil, dat gaat mij te ver.

Op 11 november heb je grote kans archispeak te kunnen beluisteren op Architectuur 2.0, het symposium van het Nederlands Architectuurinstituut in Rotterdam. Op een eerdere editie van dit symposium uitte een van de sprekers, de gelauwerde architect Willem Jan Neutelings zelf kritiek op de uitdrukkingswijze van architecten. Architecten zouden zich tegenwoordig bezondigen aan misplaatste journalistieke pretenties en pseudo-wetenschap, waardoor hun taal onbegrijpelijk is geworden: “Een gemeenschappelijke taal die uit de architectuur zelf komt is vervangen door geleende termen uit andere vakgebieden, die nooit bedoeld waren om fenomenen in de architectuur beschrijven.” Volgens Neutelings moeten architecten niet computerwizard, trendwatcher of rockstar willen spelen. In plaats daarvan moeten ze terug naar het oude, trage vak dat al vijfduizend jaar hetzelfde is geweest, met de woorden die daarbij horen.

Illustratie: Anouk de l'Ecluse

Zou Neutelings zich gericht hebben tot Rem Koolhaas? Rem Koolhaas wordt, onder andere door Baudet, nogal eens rocksterrengedrag en vaag taalgebruik verweten. Zijn bekendste boek, de moderne klassieker SMLXL, staat vol diagrammen van data die niets met architectuur te maken hebben. Toch keert Koolhaas zich tegen het verwijt dat hij een "starchitect" is: de starchitect bouwt iconen waarbij enkel de vorm belangrijk is. Iconen zijn imponerende esthetische sculpturen die dankzij het "wow-effect" het debat over de architectuur doen verstommen. Maar je kunt Rem Koolhaas moeilijk verwijten dat hij het debat over zijn vak schuwt. Hij was ooit de man van “Fuck Context”.

Met “Fuck Context” reageerde Koolhaas tegen een architectuur die kritiekloos kopieert en niet meer de moeite neemt om architectuur in deze tijd te plaatsen. Een nieuwe tijd vraagt soms om een nieuwe vormentaal die niet klakkeloos voortbouwt op het bestaande. En dat is wel het gevaar van het traditionalisme waar Baudet zo fan van is: een vakgebied dat zo invloedrijk is maar niet reflecteert en ontwikkelt, is zeer onwenselijk.

Het belang van reflectie op architectuur is evident. Niemand kan om de schepsels van de architect heen. Het is het eerste wat je ziet als je opstaat en de rest van de dag begeef je je in de creaties die architecten hebben uitgedacht. Van de plattegrond van je huis, de vorm van het bushokje, de kleur van de collegezaal, de hoogte van het plafond in de kantoorruimte en het licht in het café waar je ’s avonds nog een biertje pakt; het heeft allemaal invloed op de beleving van je dag en je leven. Omdat architectuur zo onontkoombaar aanwezig is in het dagelijks leven, staat het vak op het kruispunt van vele disciplines. Een architect moet rekening houden met de economie, politieke gevoeligheden, ambtelijke bepalingen, sociale omstandigheden, ecologie, milieu en culturele tradities. Het is niet zo verwonderlijk dat de architect het soms hoog in zijn bol krijgt!

Architecten zien zichzelf daarom vaak niet alleen als architect. Ze meten zich graag ook de status van filosoof, socioloog, psycholoog en kunstenaar aan. Hierdoor hebben mensen als Neutelings en Baudet de indruk dat architecten zich hebben vervreemd van hun core business en slechts onbegrijpelijke taal kunnen uitslaan. Dat is zeker te betreuren.

Door de impact van architectuur op de dagelijkse leefomgeving is het in een democratie noodzakelijk dat architecten hun werk verantwoorden. Verantwoording kunnen architecten afleggen door hun werk te relateren aan kunst, cultuur, geschiedenis en sociale omstandigheden. Helaas is de verantwoording van architecten meestal alleen voor andere architecten begrijpelijk, zoals ik eerder aan den lijve ondervond. Terwijl het zo belangrijk is dat ook leken, de mensen die dagelijks gebruik maken van de creaties, begrijpen waar het debat over gaat en kunnen deelnemen aan het debat. Maar de conclusie kan niet zijn dat de hele moderne architectuur dan maar moet worden afgeschaft, zoals Baudet voorstelt.

Een jong architectenbureau uit Denemarken heeft een pakkend antwoord voor het probleem geformuleerd. In Yes is More heeft de Bjarke Ingels Group de vertaalslag gemaakt van het complexe ontwerpproces met taal van professionals naar de dagelijkse wereld van de ‘gebruikers’. Met de publicatie van dit boek heeft BIG het genre van de "archicomic" uitgevonden. In stripvorm blijkt de evolutie van de ideeën- en ontwerpgeschiedenis goed te vertellen. Het is een soort Van Nul tot Nu maar dan over architectuurprojecten. Daarbij hebben ze een antwoord op het probleem dat Neutelings aan de kaak stelde: de verhalen van architecten verhullen het ontwerpproces in de studio.

BIG laat in stripvorm zien hoe projecten werkelijk verlopen: chaotischer, gestuurd door toevalligheden, humor en miscommunicatie. Hierdoor worden improvisatie en de aanpassingen aan de onverwachte praktijk zichtbaar. In een Ted-presentatie presenteert Bjarke Ingels op gevatte wijze enkele projecten uit Yes is More. De losse manier waarop Bjarke Ingels hier presenteert is precies hoe het boek leest: je wordt aan de hand meegenomen door zijn bureau. Hij vertelt over de ontstaansgeschiedenis van de verschillende projecten, vanaf het binnenkomen van de opdracht tot en met het leggen van de eerste steen, of totdat het project werd afgeschoten.

Door deze simpele eerlijkheid over de totstandkoming van hun eigen werk voorkomt BIG dat ze onderdeel worden van de "architectonische inteelt". Ik vraag me af of Thierry Baudet nog behoefte heeft aan de kneuterige architectuur van Leon Krier na het lezen van Yes is More. Zodra het verhaal van de moderne architectuur helder verteld wordt, blijkt direct hoe belangrijk zij is.


Eeva

Steun ons en word kunstverzamelaar

Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door.

Steun ons
het laatste
Essay: Je bent pas weg als je niet reageert 2

Je bent pas weg als je niet reageert

Moderne communicatie komt met allerhande sociale ongemakken en twijfels. Maarten Buser over nabijheid en afstand en wat Kanye West hiermee te maken heeft.

Actueel Maarten Buser
Beeld Pirmin Rengers
Column: Glitterachtig afscheid

Glitterachtig afscheid

Oud en nieuw doet Iduna Paalman altijd aan glitters en aan afscheid denken. Door die ene oudjaarsavond van 1999.

Columns & Commentaar Iduna Paalman
Beeld Daphne Prochowski
Gedicht: Heilig is de tong waar de waarheid op ligt


Heilig is de tong waar de waarheid op ligt

Yentl van Stokkum brengt in het kader van de Fakeweek een ode aan de tong, die ieder woord kan omkeren tot het klinkt als de waarheid.

Best of 2018 Yentl van Stokkum
Beeld Ka-Tjun Hau
De noodzaak van het nietsdoen

De noodzaak van het nietsdoen

Koen Schouwenburg schrijft over het schemergebied tussen luieren voor de lol en luieren omdat je niet anders kunt. Proust, Kabouterland, Ottessa Moshfegh en Louis-Ferdinand Céline staan hem bij.

Best of 2018 Koen Schouwenburg
Beeld Merlijn van Bijsterveld
Hard//talk: Het beste van 2018

Het beste van 2018

Hard//hoofd zet de tien beste hard//talks van 2018 op een rij.

Actueel Hard talk-redactie

Donkere materie

Marijn van der Leeuw maakte foto's en Selin Kuscu gebruikte die als uitgangspunt voor een kort verhaal.

Best of 2018 Selin Kuscu
Beeld Marijn van der Leeuw
Biechtweek: Kutmus

Kutmus

Als mensen je niet de kans geven om je diepste gevoelens aan hen op te biechten, kun je altijd nog te biecht gaan bij mussen. Een kort verhaal van Wiard van der Kooij.

Best of 2018 Wiard van der Kooij
Beeld Friso Blankevoort
Mag ik even de aandacht

Mag ik even de aandacht?

'Als we onze gestolen momenten willen terugeisen, moeten we eerst erkennen dat de huidige digitale middelen onze vrijheid niet vergroten, maar inperken.'

Actueel Mathijs Hoogenboom
Beeld Chloé Pérès-Labourdette
Filmtrialoog: The Disciples – een straatopera

The Disciples – een straatopera

'Een opera maken met twintig daklozen is vragen om problemen.' Onze redacteuren namen de proef op de som.

Actueel Redactie
Beeld Friso Blankevoort
Messy shit 3

Messy shit

Lot Veelenturf veranderde hun naam en begon daarmee een zoektocht naar hun nieuwe stem. De acceptatie van hun flexibele genderidentiteit vereist ook een onbevooroordeeld luisteren van hen omgeving, aan wie Lot zich opnieuw voorstelt.

Actueel Lot Veelenturf
Beeld Evelien Cambré

Hard//hoofd is al bijna tien jaar een artistieke en journalistieke vrijhaven voor jong talent en experiment. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Helemaal gratis. We kunnen dit niet blijven doen zonder jouw hulp. Als je ons steunt, dan sturen we je als dank de interessantste Hard//hoofd-kunstwerken toe. Word kunstverzamelaar en help Hard//hoofd het volgende decennium door.

Steun ons