Foto: Daan Oostveen

Charleroi staat te boek als meest deprimerende plek van Europa. Daan trok erheen en werd met pek en veren de stad uitgedragen." />

Foto: Daan Oostveen

Charleroi staat te boek als meest deprimerende plek van Europa. Daan trok erheen en werd met pek en veren de stad uitgedragen." />
nieuwsbrief
menu Asset 14

De lelijkste stad

Wie aan bourgondisch België denkt, denkt waarschijnlijk niet aan de Waalse industriestad Charleroi: de Volkskrant, the Guardian en the Telegraph riepen Charleroi al eens uit tot lelijkste en meest deprimerende stad van Europa. Een hard gelag voor de ruim 200.000 Charleroizianen die de stad rijk is, maar de stad ontvluchten doen, of liever gezegd, kunnen ze niet. Een portret.

Mail

Op 12 maart trek ik met een aantal jonge Vlaamse onderzoekers naar de Waalse stad Charleroi – regelmatig bekroond tot lelijkste stad van Europa en anti-bestemming bij uitstek. Bepakt met twijfelachtige patafysische onderzoekstechnieken en volksantropologie, zijn we van plan door het postapocalyptische land rond Charleroi te trekken op zoek naar de ware aard van haar bewoners: de Charleroiziaan.

Foto: Daan Oostveen

Charleroi is zonder twijfel een van de meest deprimerende steden die er bestaat. Met een enorm gebied rond de stad waar praktisch lege trams over verhoogde sporen door een desolaat industrieel landschap rijden - dat bovendien voornamelijk archeologen zal interesseren - en een centrum waar de middenstand van zeer bedenkelijk allooi is, lijkt Charleroi een voorbode voor de plek waar de verliezers van de globalisering in Europa terecht zullen komen.

In de trein richting Charleroi besluiten we uit te stappen in Marchienne-au-pont, een uiterst droevige voorstad. In Marchienne-au-pont lopen we via een parkeerplaats door een kavel vol wildbegroeiing die de plaatselijke bewoners gebruiken als illegale afvalstortplaats. Buurtbewoners waarschuwen ons in Waals dialect voor ratten. Aangekomen op straatniveau ziet het er niet veel beter uit. Huizen die niet zijn dichtgespijkerd, zijn vervallen en de meeste huizen staan te koop. De belangrijkste economische activiteit lijkt dan ook – naast een aantal Turkse groentekramen – te bestaan uit vastgoedkantoren.

Charleroi lijkt ergens te willen schreeuwen: "Kijk naar mij! Hou van mij! Vroeger was ik toch mooi, waarom houden jullie niet meer van me?" Een bewoner lijkt ervan overtuigd dat Charleroi zich binnen tien jaar zal ontwikkelen tot een dynamische en competitieve metropool die Wallonië weer op de kaart zal zetten in België, en België in Europa. We horen de droom fronsend aan. Is dit een waanbeeld waar de mensen zich aan optrekken of zal Charleroi daadwerkelijk ooit nog de strijd aan kunnen?

We spreken een jonge vlotte Turkse man op straat (de bewoners van Marchienne-au-pont lijken uitsluitend uit allochtonen en verarmde ouderen te bestaan) en hij vertelt ons dat een corrupte burgemeester het dorp tijdens zijn bestuur zo goed als leeg heeft geplunderd. Iedereen heeft het dorp verlaten, behalve zij die daar de middelen niet voor hebben.

Een uitgebreid metronetwerk – in België noemen ze een ondergrondse tramlijn al snel een metro – verbindt het centrum van de stad ook met Marchienne-au-pont. Berucht is een metrolijn inclusief vijf haltes die nooit in gebruik is genomen. De haltes worden gebruikt voor kraakfeestjes, onderdak en bezocht door amateur-antropologen zoals wij.

Met een tram die wel rijdt – we vinden noch een loket, noch een kaartjesautomaat, dus we rijden zwart - verlaten we Marchienne-au-pont richting de stad zelf. De verhoogde tramlijn voert ons door een magnifiek verlaten industrieel gebied. Bij de halte Providence (Frans voor 'voorzienigheid') stappen we uit. Waarschijnlijk was deze art-deco halte ooit, toen de kolencentrale die eraan grenst nog in gebruik was, een belangrijk transportknooppunt. Nu niet meer.

Via de provinciale weg lopen we richting de stad. We beklimmen een verlaten spoorwegovergang om te plassen. De spoorweg biedt een achteringang naar de voor de rest hermetisch gesloten verlaten steenkoolcentrale. Op de grond vinden we verschillende industriële restproducten, zoals bouten en moeren. Op het terrein zijn regelmatig deuren beveiligd met prikkeldraad en bordjes die waarschuwen voor levensgevaar.

De kolen- en staalindustrie waren oorspronkelijk de belangrijkste economisch sectoren van Charleroi. De kolenindustrie is volledig verdwenen en van de staalindustrie blijft nog weinig over. Wallonië was de eerste regio op het Europese vasteland waar de Industriële Revolutie in de negentiende eeuw doorbrak. Nu is Charleroi nog slechts een schim van een schim ("L’ombre de ton ombre", zoals Jacques Brel zingt) van die glorieperiode, bezaaid met kadavers uit de industriële periode en geïnfecteerd met vicieuze cirkels van werkloosheid en sociale problemen.

Een van de meer exotische van deze kadavers zijn de zogenaamde terrils. Deze heuvels rond de stad geven de indruk dat Charleroi in oorspronkelijk zeer pittoresk landschap ligt. Niets is echter minder waar. De terrils zijn kunstmatige heuvels die bestaan uit de afvalproducten van de steenkoolindustrie.

In de stad zelf vindt er blijkbaar een voetbalwedstrijd plaats tussen het thuisspelende Charleroi, dat in de competitie – met nog één speelweek te gaan - het laagst geplaatst staat, en het Luikse Standard, de landskampioen vorig seizoen. De Charleroizianen trekken vol trots naar het voetbalstadion. Eindelijk kunnen ze laten zien dat hun stad wel degelijk kan meetellen, dat de wereld rekening zal moeten houden met Charleroi. Over tien jaar de grootste metropool van België, nu al kampioen!

Maar het mag niet bestaan. Misschien ergens anders, maar niet hier. Niet in Charleroi. Na twee doelpunten van de Luikse aartsvijanden hebben de supporters van Charleroi genoeg gezien. Ze werpen brandende fakkels naar de keeper en storten een massa tennisballen op het veld. Nadat ze de hekken van de tribunes hebben gesloopt, moet de mobiele eenheid eraan te pas komen om de gemoederen te bedaren.

Terwijl op de achtergrond de politiesirenes loeien en de supporters kabaal maken, bevinden wij ons in de Sint-Christoffelkerk op het centrale plein van de stad – niet meer dan een nogal trieste rotonde met een kerk en een kroeg – om de zondagse mis bij te wonen. De barokke achttiende-eeuwse kerk herbergt een twintigste-eeuwse gouden nis van de surrealistische kunstenaar Jean Ransy, waarin een spaceage-achtige gouden Jezus aan het kruis de parochianen moderne vrees probeert in te boezemen.

De rust in de kerk en de verwijzing naar cultureel betere, hoogstaandere tijden staat in schril contrast met de herrie rond de voetbalrellen. Buiten heerst de strijd om het bestaansrecht, hierbinnen de gelatenheid om het besef dat de welvaart van een verleden tijd is.

De enige mogelijke toekomst ligt misschien in de immigratie. Of is de massa werkloze Roemenen die we aantreffen juist een teken van de inwendige afbraak van de stad? We besluiten onze dag dan maar in het Marokkaanse café 'de Bar Oscar': ingericht als een goedkope nachtclub, met overal groepjes Marokkanen die aan waterpijpen zitten te lurken. Van de vijftien soorten waterpijptabak die worden aangeboden, blijkt enkel appel beschikbaar te zijn. Ook het aanbod van alcoholische drank is beperkter dan de kaart doet vermoeden. Op de televisie wel sport, maar niets over de voetbalwedstrijd. Je ziet: dit is niet hún strijd.

We bestellen nog een pizza, waarmee we uiteindelijk door het red light district van Charleroi moeten rennen. Daar worden we belaagd door de plaatselijke jeugd. Ze ontdekken dat we Vlaams spreken en proberen ons de weg af te snijden en de pizza uit de handen te trekken. Onder het beschimpende “Sale flamands, restez chez vous!”, duiken we uiteindelijk met wat over blijft van onze Charleroiziaanse pizza in de trein richting Brussel. De strijd tegen het Luikse Standard om de officieuze titel van Wallonië is al hard, maar het horen van de Nederlandse taal klinkt natuurlijk helemaal als een grove belediging. We hopen dat de krakkemikkige Belgische stoptrein Brussel vanavond nog zal halen.

Daan Oostveen (1985) is docent, filosoof en vrijbuiter.

Steun ons en word kunstverzamelaar

Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door.

Steun ons
het laatste
Essay: Je bent pas weg als je niet reageert 2

Je bent pas weg als je niet reageert

Moderne communicatie komt met allerhande sociale ongemakken en twijfels. Maarten Buser over nabijheid en afstand en wat Kanye West hiermee te maken heeft. Lees meer

Column: Glitterachtig afscheid

Glitterachtig afscheid

Oud en nieuw doet Iduna Paalman altijd aan glitters en aan afscheid denken. Door die ene oudjaarsavond van 1999. Lees meer

Gedicht: Heilig is de tong waar de waarheid op ligt


Heilig is de tong waar de waarheid op ligt

Yentl van Stokkum brengt in het kader van de Fakeweek een ode aan de tong, die ieder woord kan omkeren tot het klinkt als de waarheid. Lees meer

De noodzaak van het nietsdoen

De noodzaak van het nietsdoen

Koen Schouwenburg schrijft over het schemergebied tussen luieren voor de lol en luieren omdat je niet anders kunt. Proust, Kabouterland, Ottessa Moshfegh en Louis-Ferdinand Céline staan hem bij. Lees meer

Hard//talk: Het beste van 2018

Het beste van 2018

Hard//hoofd zet de tien beste hard//talks van 2018 op een rij. Lees meer

Donkere materie

Marijn van der Leeuw maakte foto's en Selin Kuscu gebruikte die als uitgangspunt voor een kort verhaal. Lees meer

Biechtweek: Kutmus

Kutmus

Als mensen je niet de kans geven om je diepste gevoelens aan hen op te biechten, kun je altijd nog te biecht gaan bij mussen. Een kort verhaal van Wiard van der Kooij. Lees meer

Mag ik even de aandacht

Mag ik even de aandacht?

'Als we onze gestolen momenten willen terugeisen, moeten we eerst erkennen dat de huidige digitale middelen onze vrijheid niet vergroten, maar inperken.' Lees meer

Filmtrialoog: The Disciples – een straatopera

The Disciples – een straatopera

'Een opera maken met twintig daklozen is vragen om problemen.' Onze redacteuren namen de proef op de som. Lees meer

Messy shit 3

Messy shit

Lot Veelenturf veranderde hun naam en begon daarmee een zoektocht naar hun nieuwe stem. De acceptatie van hun flexibele genderidentiteit vereist ook een onbevooroordeeld luisteren van hen omgeving, aan wie Lot zich opnieuw voorstelt. Lees meer

Essay: ‘Dank voor jullie inzet!'

‘Dank voor jullie inzet!'

Mensen willen het liefst werk doen dat in een positieve zin bijdraagt aan het leven van anderen. Maar is dit wel een haalbaar ideaal? Lees meer

 1

Kerstbezoek voor Gavin Marley

Gavin en Susan lopen elkaar jaren na hun middelbareschooltijd weer tegen het lijf. Gavin, die inmiddels steenrijk is, nodigt de dakloze Susan bij hem thuis uit. Lees meer

Gedachtes over het imposter​syndroom

Gedachtes over het imposter​syndroom

Het jaar is bijna voorbij en daarom zet Hard//hoofd de beste stukken van 2018 nog één keer in de schijnwerpers.   Slimme, competente mensen die ervan overtuigd zijn dat ze hun succes niet verdienen. Het komt zo vaak voor dat er een term voor bestaat: het impostersyndroom. In het kader van de Fakeweek een persoonlijke... Lees meer

Tip: Neem je beste vriend(in) mee naar een kerstdiner

Neem je beste vriend(in) mee naar een kerstdiner

In deze laatste tip van 2018 geeft Emma Stomp op de valreep een onmisbaar advies voor de feestdagen. Lees meer

Mentale maandag: kerst 1

All I Want for Christmas

Mentale gezondheid is belangrijk, maar we praten er weinig over. Daarom gidst Nastia Cistakova je in deze tweewekelijkse beeldcolumn langs de taboes, onhandige vragen en ongemakkelijke antwoorden over psychische problemen. Nastia weet hoe het voelt als het er in dat prachtige hoofd van je soms net wat anders aan toegaat dan ‘normaal’, en ze illustreert herkenbare... Lees meer

Willen wonen in een kerstetalage

Willen wonen in een kerstetalage

Ieder jaar met kerst willen we heel veel spullen kopen. Het zijn rekwisieten voor wanneer we ons even de protagonist in een kerstverhaal willen wanen. Maar doen we dit eigenlijk niet het hele jaar? Lees meer

Alles vijf sterren: Amstelveen, een kroeg en klassieke muziek 1

Stoofvlees, heiligen en de liefde

Deze week spraken drie hard//hoofd-redactieleden hun kersttip voor je in. Van stoofvlees, via Nick Cave, naar oude liefde. Lees meer

De komma in mijn komedie

De komma in mijn komedie

'Roken is niks anders dan spelen met de dood', iedereen weet dat het een slecht idee is, maar toch beginnen mensen eraan. Koen Schouwenburg schrijft over de absurditeit van een verslaving en hoe daarmee om te gaan. Lees meer

Hard//talk: Sociaal ondernemers: stop met vliegen afvangen

Sociaal ondernemers: stop met vliegen afvangen

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. Sociaal ondernemen is de beste keuzes maken in een imperfecte wereld. Stop daarom met elkaar afvallen, vorm samen een front, en focus op de positive impact van duurzame innovatie, betoogt Dylan Meert. Het wordt tijd dat duurzame, eerlijke en sociale initiatieven ophouden met elkaars... Lees meer

Column: Skaten is overleven

Olympisch gezien

Iduna Paalman wil nét naar bed gaan als haar broertje belt. Met gewéldig nieuws. Lees meer

Steun ons en word kunstverzamelaar
Hardhoofd vecht voor de vrijheid van jonge makers om te kunnen maken wat ze willen. Word nu kunstverzamelaar en ontvang de interessantste Hard//hoofd kunstwerken.

Steun ons vanaf €5