Omhels de nuance en de subtiliteit van dit ondergeschoven leesteken." /> Omhels de nuance en de subtiliteit van dit ondergeschoven leesteken." />
nieuwsbrief
menu Asset 14

De puntkomma

Een puntkomma wordt over het algemeen op vier verschillende manieren gebruikt. In een lange, lopende opsomming waarin komma’s staan, zoals deze, wordt hij gebruikt als een soort superkomma; ook kan hij de onderdelen van een puntsgewijze opsomming afsluiten; en hij is natuurlijk alomtegenwoordig in de knipogende smiley ;). Als laatste wordt de puntkomma soms gebruikt tussen twee hoofdzinnen. Hij verenigt dan twee grammaticaal complete, maar inhoudelijk afhankelijke zinnen; als lezer voel je dat er een link is, maar die is subtiel en minder uitgesproken dan wanneer er bijvoorbeeld een voegwoord als ‘dus’ tussen had gestaan.

Mail

De puntkomma onderscheidt zich verder van andere stijlmiddelen doordat hij meestal, zonder in al te lelijke fouten te vervallen, vervangen kan worden door een komma, een punt, of een dubbele punt. Hij is dan ook bijna nooit verplicht, en het gebruik van dit leesteken is meer een kwestie van nuance dan van noodzaak. Door dit gebrek aan keihard bewijs voor direct praktisch nut, is de puntkomma helaas door rechtlijnige types tot de nerd van de schoolklas der interpunctie gebombardeerd. Hij werd het ondergeschoven kindje van de journalistiek, en hoe langer hoe meer belachelijk gemaakt, verguisd en hier en daar zelfs verboden. Nutteloos, besluiteloos en elitair wordt het arme ding genoemd, vooral in de Angelsaksische literatuur. George Orwell haalde er zijn neus voor op en Kurt Vonnegut schreef: “(semicolons) are transvestite hermaphrodites, standing for absolutely nothing. All they do is show you've been to college.” Een onooglijke pretentieuze, nutteloze, ouderwetse, besluiteloze, omhooggevallen nepkomma dus?

Toegegeven: in de efficiënte, feitelijke journalistiek kunnen de subtiliteit en onduidelijke gebruiksregels van de puntkomma lastig zijn. De bekende Amerikaanse journalist Michael Kinsley, redacteur van New Republic en oprichter van Slate, verbood het gebruik ervan dan ook; “It tends to imply a relationship between two statements without having to make clear what that relationship is." Op zichzelf onduidelijke of lelijke zinnen houden zich, met een puntkomma in hun midden, soms onterecht staande. Maar alle leestekens kunnen verkeerd gebruikt worden, en ze daarom maar rigoureus verbieden lijkt mij een veel te strenge straf voor dit stille probleemkindje.

De kracht van de puntkomma zit ‘m namelijk nu juist in die subtiliteit en nuance, en in de actieve houding die hij van de oplettende lezer vraagt. Een lezer die, zo veronderstelt de puntkomma, zelf in staat is de aard van de relatie tussen de twee zinsdelen aan te voelen zonder dat die concreet hoeft te worden gemaakt. Het kan dienstdoen als een subtiele, stilistische knipoog naar de lezer, of een poëtisch spel spelen met relaties als oorzaak en gevolg. De puntkomma verheldert, maar voegt ook lichtheid toe. Een zinnetje kan lustig doorfladderen zonder de grond te raken; ideeën en beweringen blijven verbonden, zonder dat de gedachtegang door de botte bijl van een punt wordt onderbroken. De puntkomma houdt een tekst spannend, de lezer wakker, en draagt (als pauze ergens tussen de komma en punt in) bij aan het ritme van een verhaal. Hij zorgt voor een betekenisvolle, inhoudszwangere rust, die aangeeft dat er in deze zin nog iets belangrijks staat te gebeuren.

Luister dus niet naar die über-efficiënte pestkoppen! De puntkomma is niet de zielige nerd, maar juist de slimme grapjas van de interpunctie, vijand van zowel overgesimplificeerde Jip- en Janneketaal als spierballenjargon. Omhels trots de nuance. Gebruik een puntkomma.

Hiske Versprille

Steun ons en word kunstverzamelaar

Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door.

Steun ons
het laatste
Essay: Je bent pas weg als je niet reageert 2

Je bent pas weg als je niet reageert

Moderne communicatie komt met allerhande sociale ongemakken en twijfels. Maarten Buser over nabijheid en afstand en wat Kanye West hiermee te maken heeft. Lees meer

Column: Glitterachtig afscheid

Glitterachtig afscheid

Oud en nieuw doet Iduna Paalman altijd aan glitters en aan afscheid denken. Door die ene oudjaarsavond van 1999. Lees meer

Gedicht: Heilig is de tong waar de waarheid op ligt


Heilig is de tong waar de waarheid op ligt

Yentl van Stokkum brengt in het kader van de Fakeweek een ode aan de tong, die ieder woord kan omkeren tot het klinkt als de waarheid. Lees meer

De noodzaak van het nietsdoen

De noodzaak van het nietsdoen

Koen Schouwenburg schrijft over het schemergebied tussen luieren voor de lol en luieren omdat je niet anders kunt. Proust, Kabouterland, Ottessa Moshfegh en Louis-Ferdinand Céline staan hem bij. Lees meer

Hard//talk: Het beste van 2018

Het beste van 2018

Hard//hoofd zet de tien beste hard//talks van 2018 op een rij. Lees meer

Donkere materie

Marijn van der Leeuw maakte foto's en Selin Kuscu gebruikte die als uitgangspunt voor een kort verhaal. Lees meer

Biechtweek: Kutmus

Kutmus

Als mensen je niet de kans geven om je diepste gevoelens aan hen op te biechten, kun je altijd nog te biecht gaan bij mussen. Een kort verhaal van Wiard van der Kooij. Lees meer

Mag ik even de aandacht

Mag ik even de aandacht?

'Als we onze gestolen momenten willen terugeisen, moeten we eerst erkennen dat de huidige digitale middelen onze vrijheid niet vergroten, maar inperken.' Lees meer

Filmtrialoog: The Disciples – een straatopera

The Disciples – een straatopera

'Een opera maken met twintig daklozen is vragen om problemen.' Onze redacteuren namen de proef op de som. Lees meer

Messy shit 3

Messy shit

Lot Veelenturf veranderde hun naam en begon daarmee een zoektocht naar hun nieuwe stem. De acceptatie van hun flexibele genderidentiteit vereist ook een onbevooroordeeld luisteren van hen omgeving, aan wie Lot zich opnieuw voorstelt. Lees meer

Essay: ‘Dank voor jullie inzet!'

‘Dank voor jullie inzet!'

Mensen willen het liefst werk doen dat in een positieve zin bijdraagt aan het leven van anderen. Maar is dit wel een haalbaar ideaal? Lees meer

 1

Kerstbezoek voor Gavin Marley

Gavin en Susan lopen elkaar jaren na hun middelbareschooltijd weer tegen het lijf. Gavin, die inmiddels steenrijk is, nodigt de dakloze Susan bij hem thuis uit. Lees meer

Gedachtes over het imposter​syndroom

Gedachtes over het imposter​syndroom

Het jaar is bijna voorbij en daarom zet Hard//hoofd de beste stukken van 2018 nog één keer in de schijnwerpers.   Slimme, competente mensen die ervan overtuigd zijn dat ze hun succes niet verdienen. Het komt zo vaak voor dat er een term voor bestaat: het impostersyndroom. In het kader van de Fakeweek een persoonlijke... Lees meer

Tip: Neem je beste vriend(in) mee naar een kerstdiner

Neem je beste vriend(in) mee naar een kerstdiner

In deze laatste tip van 2018 geeft Emma Stomp op de valreep een onmisbaar advies voor de feestdagen. Lees meer

Mentale maandag: kerst 1

All I Want for Christmas

Mentale gezondheid is belangrijk, maar we praten er weinig over. Daarom gidst Nastia Cistakova je in deze tweewekelijkse beeldcolumn langs de taboes, onhandige vragen en ongemakkelijke antwoorden over psychische problemen. Nastia weet hoe het voelt als het er in dat prachtige hoofd van je soms net wat anders aan toegaat dan ‘normaal’, en ze illustreert herkenbare... Lees meer

Willen wonen in een kerstetalage

Willen wonen in een kerstetalage

Ieder jaar met kerst willen we heel veel spullen kopen. Het zijn rekwisieten voor wanneer we ons even de protagonist in een kerstverhaal willen wanen. Maar doen we dit eigenlijk niet het hele jaar? Lees meer

Alles vijf sterren: Amstelveen, een kroeg en klassieke muziek 1

Stoofvlees, heiligen en de liefde

Deze week spraken drie hard//hoofd-redactieleden hun kersttip voor je in. Van stoofvlees, via Nick Cave, naar oude liefde. Lees meer

De komma in mijn komedie

De komma in mijn komedie

'Roken is niks anders dan spelen met de dood', iedereen weet dat het een slecht idee is, maar toch beginnen mensen eraan. Koen Schouwenburg schrijft over de absurditeit van een verslaving en hoe daarmee om te gaan. Lees meer

Hard//talk: Sociaal ondernemers: stop met vliegen afvangen

Sociaal ondernemers: stop met vliegen afvangen

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. Sociaal ondernemen is de beste keuzes maken in een imperfecte wereld. Stop daarom met elkaar afvallen, vorm samen een front, en focus op de positive impact van duurzame innovatie, betoogt Dylan Meert. Het wordt tijd dat duurzame, eerlijke en sociale initiatieven ophouden met elkaars... Lees meer

Column: Skaten is overleven

Olympisch gezien

Iduna Paalman wil nét naar bed gaan als haar broertje belt. Met gewéldig nieuws. Lees meer

Steun ons en word kunstverzamelaar
Hardhoofd vecht voor de vrijheid van jonge makers om te kunnen maken wat ze willen. Word nu kunstverzamelaar en ontvang de interessantste Hard//hoofd kunstwerken.

Steun ons vanaf €5