Illustratie: Elise van Iterson

IJslandse popmuziek is enorm populair. Hoe komt het dat een land vol geisers, vulkanen, onbetrouwbare geldfondsen en maar 320.000 inwoners, zoveel goede muziek kan voortbrengen?" />

Illustratie: Elise van Iterson

IJslandse popmuziek is enorm populair. Hoe komt het dat een land vol geisers, vulkanen, onbetrouwbare geldfondsen en maar 320.000 inwoners, zoveel goede muziek kan voortbrengen?" />
nieuwsbrief
menu Asset 14

Het eiland-syndroom

De IJslandse acts breken een voor een internationaal door. Hoe komt het dat de popmuziek van dit vreemde Scandinavische eiland zo ontzettend populair is? Komt het door het klimaat, de kleine gemeenschap, Björk? Of toch het eiland-syndroom? “Ook al wonen we ver weg van de bewoonde wereld, vergeet ons alsjeblieft niet.”

Mail

“We come from a place where we count the days... until nothing.” FM Belfast – Underwear

IJsland, een veilige haven voor Wikileaks, het land van trollen, elven, vulkanen, gletsjers, heetwaterbronnen, gedoe met geld en een vervelende aswolk. Het fascineert me, maar niet zozeer om bovenstaande redenen. Meer vanwege de explosie aan IJslandse bands die de oversteek maken naar het vasteland. IJslandse acts als Múm, Sigur Rós, GusGus, Mugison, Emiliana Torrini, Jóhann Jóhannson, Hjaltalín en Ólafur Arnalds timmeren internationaal gezien flink aan de weg. Een tendens die zich alleen maar voort lijkt te zetten met nieuwe artiesten als Benni Hemm Hemm, Seabear, Lay Low, FM Belfast, Pascal Pinon, Retro Stefson en Ólöf Arnalds. Alleen al op de afgelopen editie van Eurosonic stonden maar liefst zes IJslandse acts. In IJsland zelf is het jaarlijkse Iceland Airwaves uitgegroeid tot een gerenommeerd festival waar muziekliefhebbers vanuit de hele wereld naar afreizen. Een muzikale scene om met recht trots op te zijn. Maar wat maakt IJslandse popmuziek nu zo uniek en hoe is het mogelijk dat er hier zo’n vruchtbare en internationaal succesvolle muziekscene kan gedijen?

Illustratie: Elise van Iterson

Donkere winters

Opvallend feit is dat een hoog percentage van de IJslandse bevolking zich op wat voor manier dan ook bezighoudt met muziek of andere kunstvormen. Zo wordt er gezegd dat elke IJslander in zijn leven gemiddeld één boek schrijft. Een verklaring voor deze hoge concentratie van creativiteit heeft deels te maken met het klimaat. Leven in een land waar het in de winter maar een paar uur per dag licht wordt, dwingt een mens tot activiteiten binnenshuis. In een fragment uit de documentaire Music From the Moon legt Emiliana Torrini uit dat opgroeien met muziek voor veel IJslandse kinderen als vanzelfsprekend geldt: “I think it is essential to have in this dark place: sort of stories, having fun and letting go, otherwise we would just be lost.”

Toch is alleen een hoge concentratie van creativiteit geen garantie voor internationaal succes. In de jaren tachtig, toen punk eindelijk overwaaide naar het eiland, werden er nieuwe deuren geopend voor IJslandse muziek. Het succes van The Sugarcubes en nog meer dat van wereldster Björk en later Sigur Rós, heeft geleid tot het besef en het zelfvertrouwen dat het mogelijk is om als IJslandse artiest internationaal door te breken. Zij creëerden een merk voor IJslandse muziek in de media en zetten een stroom in gang waarop vele IJslandse acts konden meevaren.

Eén grote familie

De kracht van de huidige muziekscene zit hem met name in de samenwerking van muzikanten. Want niet alleen kennis en contacten, maar ook instrumenten, studioruimte en zelfs bandleden worden gedeeld. Iedere IJslandse muzikant speelt gemiddeld in vijf verschillende bands. Er is sprake van een hechte gemeenschap, waarin men elkaar helpt en inspireert. De muziekdocumentaire Backyard geeft een goed beeld van de familiaire manier waarop muzikanten met elkaar omgaan. De compactheid van de scene zorgt ervoor dat mensen van verschillende disciplines elkaar makkelijk ontmoeten. Hierdoor ontstaat een organische mix van klassiek geschoolde muzikanten en autodidacten. Verschillende genres en stijlen versmelten, waarbij experiment niet geschuwd wordt.

Het is juist deze vrijheid van geest die IJslandse muziek zo interessant en eigenzinnig maakt. Een mooi voorbeeld van deze interdisciplinariteit is Ólafur Arnalds. In zijn klassieke composities experimenteert hij met electronica, terwijl hij daarnaast drumt in verschillende metalbands. Klassiek geschoold celliste Hildur Guðnadóttir brengt haar eigen experimentele werk uit onder de naam Lost in Hildurness en is tegelijkertijd actief in de popband Múm. Door een unieke samenwerking tussen artiesten uit verschillende genres en de zoektocht naar nieuwe kunstvormen, stimuleren ook IJslandse labels als Bedroom Community en Kitchen Motors deze cross-over.

Diversiteit

Opvallend is dat de aandacht van internationale media sterk neigt naar een bepaald soort IJslandse muziek. Deze folky, melancholische, bijna kinderlijke pop, gemaakt door de generatie bands die in navolging van Sigur Rós hun geluk beproefden, wordt ook wel eens aangeduid als 'Krútt' (ander woord voor 'schattig'). Het is niet zo gek dat juist deze vorm van muziek waardering krijgt bij het buitenlandse publiek. Het exotische en sprookjesachtige van IJsland wat muziekliefhebbers van buitenaf zo aanspreekt, wordt goed weerspiegeld in de dromerige muziek en het 'knusse' imago dat deze bands veelal uitstralen. Dit zie je terug in bandfoto's, album covers en videoclips, zoals bijvoorbeeld deze sprookjesachtige video van Múm:

Overigens zijn niet alle IJslandse muzikanten even gelukkig met deze benaming, want zeg nou zelf, schattig klinkt toch wel enigszins betuttelend. IJslandse muziek is dan ook zéker niet alleen 'Krútt'. Een belangrijk kenmerk van IJslandse popmuziek is juist de enorme diversiteit. Ook Metal (HAM, Reptile), Rap (Morí), Electronische muziek (FM Belfast, Apparat Organ Quartet, Ghostigital) en experimentele muziek (Jóhann Jóhansson, Ólafur Arnalds) zijn er goed vertegenwoordigd. Je kan dan ook moeilijk spreken van één specifieke IJslandse sound. De een noemt het Krútt, de ander melancholisch, Dirk Steenhaut noemt het in zijn artikel Planeet IJsland 'glaciaal, etherisch en ongrijpbaar'. Toch klinkt geen band hetzelfde. Non-conformisme en individualisme zijn in IJsland sterker dan het collectief. Niemand is bang om buitensporig of extravagant uit de hoek te komen en iedereen probeert zeer nadrukkelijk zijn eigen ding te doen. Er is namelijk maar één ding waar de meeste IJslanders een hekel aan hebben: ‘copy cats’.

Het eiland-syndroom

Benni Hemm Hemm vertelt in een ander fragment uit Music from the Moon dat IJslanders meestal niet denken voordat ze doen. Op deze manier bereiken ze soms dingen die anderen voor onmogelijk hielden. Ze denken over het algemeen zwart/wit: of we doen iets goed, of gewoonweg niet. IJslanders werken van nature hard, zijn niet bang om risico's te nemen en geloven feilloos in hun eigen kunnen. Eigenschappen die hun herkomst vinden in vroegere tijden, toen het volk moest overleven onder barre omstandigheden. Een belangrijk voorbeeld is Björk, die zich met de eigenzinnige IJslandse mentaliteit heeft gevormd tot wereldster.

Benni spreekt zelfs van een zogenoemd 'eiland-syndroom’. Een minderwaardigheidscomplex, dat gepaard gaat met een enorme geldingsdrang en de angst om over het hoofd gezien te worden. De explosie aan IJslandse bands en de drang naar internationale erkenning lijkt dit te bevestigen: “Ook al wonen we op een eiland, ver weg van de bewoonde wereld, vergeet ons alsjeblieft niet.” Een ongerustheid die nergens voor nodig lijkt te zijn. Want net zoals de natuur met haar aswolk ervoor zorgde dat we letterlijk en figuurlijk niet om IJsland heen konden, zo doet haar muziekscene precies hetzelfde.

Ilana

Steun ons en word kunstverzamelaar

Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door.

Steun ons
het laatste
Essay: Je bent pas weg als je niet reageert 2

Je bent pas weg als je niet reageert

Moderne communicatie komt met allerhande sociale ongemakken en twijfels. Maarten Buser over nabijheid en afstand en wat Kanye West hiermee te maken heeft. Lees meer

Column: Glitterachtig afscheid

Glitterachtig afscheid

Oud en nieuw doet Iduna Paalman altijd aan glitters en aan afscheid denken. Door die ene oudjaarsavond van 1999. Lees meer

Gedicht: Heilig is de tong waar de waarheid op ligt


Heilig is de tong waar de waarheid op ligt

Yentl van Stokkum brengt in het kader van de Fakeweek een ode aan de tong, die ieder woord kan omkeren tot het klinkt als de waarheid. Lees meer

De noodzaak van het nietsdoen

De noodzaak van het nietsdoen

Koen Schouwenburg schrijft over het schemergebied tussen luieren voor de lol en luieren omdat je niet anders kunt. Proust, Kabouterland, Ottessa Moshfegh en Louis-Ferdinand Céline staan hem bij. Lees meer

Hard//talk: Het beste van 2018

Het beste van 2018

Hard//hoofd zet de tien beste hard//talks van 2018 op een rij. Lees meer

Donkere materie

Marijn van der Leeuw maakte foto's en Selin Kuscu gebruikte die als uitgangspunt voor een kort verhaal. Lees meer

Biechtweek: Kutmus

Kutmus

Als mensen je niet de kans geven om je diepste gevoelens aan hen op te biechten, kun je altijd nog te biecht gaan bij mussen. Een kort verhaal van Wiard van der Kooij. Lees meer

Mag ik even de aandacht

Mag ik even de aandacht?

'Als we onze gestolen momenten willen terugeisen, moeten we eerst erkennen dat de huidige digitale middelen onze vrijheid niet vergroten, maar inperken.' Lees meer

Filmtrialoog: The Disciples – een straatopera

The Disciples – een straatopera

'Een opera maken met twintig daklozen is vragen om problemen.' Onze redacteuren namen de proef op de som. Lees meer

Messy shit 3

Messy shit

Lot Veelenturf veranderde hun naam en begon daarmee een zoektocht naar hun nieuwe stem. De acceptatie van hun flexibele genderidentiteit vereist ook een onbevooroordeeld luisteren van hen omgeving, aan wie Lot zich opnieuw voorstelt. Lees meer

Essay: ‘Dank voor jullie inzet!'

‘Dank voor jullie inzet!'

Mensen willen het liefst werk doen dat in een positieve zin bijdraagt aan het leven van anderen. Maar is dit wel een haalbaar ideaal? Lees meer

 1

Kerstbezoek voor Gavin Marley

Gavin en Susan lopen elkaar jaren na hun middelbareschooltijd weer tegen het lijf. Gavin, die inmiddels steenrijk is, nodigt de dakloze Susan bij hem thuis uit. Lees meer

Gedachtes over het imposter​syndroom

Gedachtes over het imposter​syndroom

Het jaar is bijna voorbij en daarom zet Hard//hoofd de beste stukken van 2018 nog één keer in de schijnwerpers.   Slimme, competente mensen die ervan overtuigd zijn dat ze hun succes niet verdienen. Het komt zo vaak voor dat er een term voor bestaat: het impostersyndroom. In het kader van de Fakeweek een persoonlijke... Lees meer

Tip: Neem je beste vriend(in) mee naar een kerstdiner

Neem je beste vriend(in) mee naar een kerstdiner

In deze laatste tip van 2018 geeft Emma Stomp op de valreep een onmisbaar advies voor de feestdagen. Lees meer

Mentale maandag: kerst 1

All I Want for Christmas

Mentale gezondheid is belangrijk, maar we praten er weinig over. Daarom gidst Nastia Cistakova je in deze tweewekelijkse beeldcolumn langs de taboes, onhandige vragen en ongemakkelijke antwoorden over psychische problemen. Nastia weet hoe het voelt als het er in dat prachtige hoofd van je soms net wat anders aan toegaat dan ‘normaal’, en ze illustreert herkenbare... Lees meer

Willen wonen in een kerstetalage

Willen wonen in een kerstetalage

Ieder jaar met kerst willen we heel veel spullen kopen. Het zijn rekwisieten voor wanneer we ons even de protagonist in een kerstverhaal willen wanen. Maar doen we dit eigenlijk niet het hele jaar? Lees meer

Alles vijf sterren: Amstelveen, een kroeg en klassieke muziek 1

Stoofvlees, heiligen en de liefde

Deze week spraken drie hard//hoofd-redactieleden hun kersttip voor je in. Van stoofvlees, via Nick Cave, naar oude liefde. Lees meer

De komma in mijn komedie

De komma in mijn komedie

'Roken is niks anders dan spelen met de dood', iedereen weet dat het een slecht idee is, maar toch beginnen mensen eraan. Koen Schouwenburg schrijft over de absurditeit van een verslaving en hoe daarmee om te gaan. Lees meer

Hard//talk: Sociaal ondernemers: stop met vliegen afvangen

Sociaal ondernemers: stop met vliegen afvangen

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. Sociaal ondernemen is de beste keuzes maken in een imperfecte wereld. Stop daarom met elkaar afvallen, vorm samen een front, en focus op de positive impact van duurzame innovatie, betoogt Dylan Meert. Het wordt tijd dat duurzame, eerlijke en sociale initiatieven ophouden met elkaars... Lees meer

Column: Skaten is overleven

Olympisch gezien

Iduna Paalman wil nét naar bed gaan als haar broertje belt. Met gewéldig nieuws. Lees meer

Steun ons en word kunstverzamelaar
Hardhoofd vecht voor de vrijheid van jonge makers om te kunnen maken wat ze willen. Word nu kunstverzamelaar en ontvang de interessantste Hard//hoofd kunstwerken.

Steun ons vanaf €5