IKEA vervangt het klassieke huislettertype Futura door het gebruiksvriendelijkere Verdana. Dit tot grote woede van de typografiegemeenschap. " /> IKEA vervangt het klassieke huislettertype Futura door het gebruiksvriendelijkere Verdana. Dit tot grote woede van de typografiegemeenschap. " />
nieuwsbrief
menu Asset 14

Stop the Verdana madness!

Opschudding alom binnen de typografiegemeenschap over het verlies van het lettertype van de IKEA. Hoe een nieuwe lettersoort het idee van luxe kan vernietigen.

Mail

In 2010 werd de Bijbel als meest verspreid drukwerk ter wereld overtroffen. Door de IKEA catalogus. Met een oplage van honderdtachtig miljoen exemplaren in bijna dertig talen, is de catalogus nummer één geworden. Dit was ook het jaar dat de kenmerkende IKEA Sans, de speciaal voor IKEA aangepaste variant van het lettertype Futura, heeft afgedaan. De meubelgigant die de Futura meer dan vijftig jaar in ere hield, is overgestapt naar het alomtegenwoordige Verdana.

Verraad

Nu ben ik geen ontwerper en geen echte typografiekenner. En toch voel ik me verraden. Ik ben namelijk een ervaringsdeskundige sinds ik dromend van een beter leven vele uren achter de IKEA-gids doorbracht. Nog voordat ik ooit een voet in de blauw-gele kubus zette, was de gids mijn troost (en enige lectuur naast de Donald Duck) en ben ik vaak met het ding onder mijn kussen in slaap gevallen. De kennismaking met een werkelijk filiaal was teleurstellend. Het was op een treurige winterdag, samen met mamma en snotterige broertjes, vlak nadat ons verteld was dat we niet meer bij pappa zouden blijven wonen. Het licht was fel, het was druk, de worstenbroodjes best-wel-vies en alles wat ik zo graag had willen hebben, verloor zijn glans doordat het in grote graaibakken tentoongesteld werd.

In de loop der tijd heb ik dus een wat zakelijker verhouding met het blauw-gele monster uit Zweden opgebouwd. Ik kom er soms, voor zorgvuldig geplande verstandsaankopen. Ik ga dan gewapend met boodschappenlijst en iemand die mij terugfluit bij ieder 'zal-ik-niet-toch-deze...'-moment. De glanzende catalogus bleef daarentegen altijd een zekere magische aantrekkingskracht op me uitoefenen. De elegantie en het kraakheldere, strakke uiterlijk van de gids roept daar een illusie van luxe op, waar het IKEA-filiaal faalt.

Nu blijkt dat ik niet de enige ben die zich verraden voelt. De ontwerpgemeenschap laat de wissel van IKEA niet zonder slag of stoot voorbij gaan. Het bericht lekte in augustus 2009 uit en veroorzaakte onmiddellijk een wereldwijde reactie. Vooral ontwerpers en typografen waren geschokt en vol onbegrip, zoals zij uitten op online fora’s als Typhophile.com en Fnewsmagazine.com: “It's true. IKEA abandons 50 years of Futura and Century Schoolbook for … Verdana”, “IKEA stop the Verdana Madness”, “For me, it's a sad day”. Ook wordt er sindsdien veelvuldig gespeculeerd over het hoe en waarom van IKEA's keuze. Wat ligt er ten grondslag aan mijn vage ontevreden gevoel en de ontsteltenis bij echte kenners?

Het lettertype van de toekomst

Ten eerste wordt het verlies van de Futura betreurd. Futura werd in 1924 ontworpen in het Bauhaus, door Paul Renner. Het was het tweede lettertype dat uit de Bauhausfilosofie voortkwam en is daarmee een uiting van wat later 'de nieuwe typografie' werd genoemd. Deze typografie was schreefloos, strak en universeel. Voor die tijd werd typografie en ook grafische vormgeving gezien als iets decoratiefs, uitsluitend bedoeld voor gelegenheidsdrukwerk. De nieuwe typografie gaf vorm aan het vooruitgangsdenken van de modernisten uit het Bauhaus: zij wilden niets met ornamentiek en exclusiviteit te maken hebben. Schoonheid was voor de moderne letterontwerpers van belang zolang het te verbinden was aan een universele vormentaal.

Futura past in dit beeld. Het gehele alfabet is opgebouwd uit geometrische vormen: gebaseerd op met passer, winkelhaak en geodriehoek gecreëerde vormen. Letters samengesteld uit rechte lijnen, rechte hoeken en hele, halve of kwart cirkels. De oorspronkelijke letter 'r' in Futura bestond enkel uit een korte rechte lijn met daarnaast rechtsboven een cirkeltje. Later is het cirkeltje vervangen door een boogje. De onderkast (kleine letter) o is een cirkel, en op basis van deze cirkel kunnen met toevoeging van een lijn, ook de letters a, b, c, d, e, g, p en q gemaakt worden.

In werkelijkheid is Futura geometrisch niet perfect. Ook zijn de rechte lijnen niet overal even breed. Hier verraadt zich de vakman achter het systeem. Door kleine aanpassingen te maken aan de structuur wordt de letter, die gebaseerd is op het geometrische principe, zo aangepast dat het voor de lezer prettiger en mooier oogt. Deze optische correcties zijn heel subtiel. Om te voorkomen dat de letter er 'zwaar' uit gaat zien op plekken waar de lijnen snijden – bijvoorbeeld in het ontwerp van de d en de p – zijn de gebogen lijnen wat vermagerd. Renner streefde naar perfectie en heeft uiteindelijk vier jaar gedaan over het bijschaven van de letter. In 1924 maakte hij de eerste schetsen en pas in 1928 rondde hij het ontwerpproces af. Futura, ook wel 'het lettertype van morgen', heeft sindsdien een hoge vlucht genomen. Niet alleen IKEA heeft zichzelf weten te profileren met de statige moderne letter, ook het Volkswagenlogo doet het nog altijd goed in Futura. En daar piekeren ze er niet over om dit te vervangen.

De voordelen van Verdana

Wat maakt de nieuwe letter zo onooglijk voor de verbolgen typografen? Grafisch ontwerpster Silke Oude Griep deed onderzoek. De keuze van IKEA voor vervanging van haar huisletter werd ingegeven door twee belangrijke eigenschappen van Verdana. Ten eerste is Verdana bijzonder geschikt voor gebruik in meerdere talen en alfabetten, zoals Cyrillisch, Grieks, Arabisch en Aziatische talen. Ten tweede werkt Verdana uitstekend op het internet. Verdana is speciaal door Microsoft ontwikkeld om wereldwijd in hun besturingssysteem gebruikt te kunnen worden. Microsoft verstrekt het lettertype gratis.

Grote voordelen, lijkt het. Maar Verdana mist wel de verfijndheid en de klasse die de Futura bezit. Volgens Oude Griep is het eigenlijk niet eerlijk om de twee met elkaar te vergelijken, omdat de letters zijn ontworpen met een volkomen ander doel en in een andere tijd. Futura werd met de hand getekend en ontworpen in het eerste deel van de vorige eeuw. Verdana ontstond meer dan vijftig jaar later en werd aan de hand van bitmaps ontworpen om een optimale leesbaarheid op het scherm tot stand te brengen. Om ook langere teksten in een klein corps van het scherm te kunnen lezen is Verdana breed van zichzelf en wijd gespatieerd. Dat laatste wil zeggen dat er veel witruimte tussen de karakters zit. En, mooi of niet mooi, de Verdana is een geslaagde letter in die zin dat iedereen die in aanraking komt met een computer bewust of onbewust ermee bekend is.

De kritiek op IKEA's keuze voor Verdana treft dan ook vooral de toepassing op de geliefde catalogus. Op papier ziet deze wijde spatiëring van Verdana er vreemd uit. Het resultaat: in druk is Verdana meestal moeilijker leesbaar en vaak ronduit lelijk. Om het goed leesbaar te maken in een klein corps zijn de horizontale lijnen relatief dik. Als je een tekst wilt opblazen, bijvoorbeeld voor de koppen van een magazine, of voor gebruik bij advertenties op billboards, dan ziet de letter er opeens lomp en zwaar uit. IKEA betaalt dus een prijs voor de omwisseling.

Futura is niet alleen een mooie letter, Futura is ook geschiedenis. De jarenlange verbondenheid van IKEA en dit lettertype was een van de factoren die maakte dat ontwerpers ondanks de commerciële uitstraling toch veel waardering voor de meubelgigant konden opbrengen. Grafisch ontwerper Marius Ursache startte een online petitie. Het heeft tot dusver niet veel mogen uithalen. Een week geleden viel de nieuwe catalogus bij mij door de bus: Verdana. De magie van de IKEA-gids is niet meer.

Een gastbijdrage van Luna van Loon

Steun ons en word kunstverzamelaar

Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door.

Steun ons
het laatste
Essay: Je bent pas weg als je niet reageert 2

Je bent pas weg als je niet reageert

Moderne communicatie komt met allerhande sociale ongemakken en twijfels. Maarten Buser over nabijheid en afstand en wat Kanye West hiermee te maken heeft. Lees meer

Column: Glitterachtig afscheid

Glitterachtig afscheid

Oud en nieuw doet Iduna Paalman altijd aan glitters en aan afscheid denken. Door die ene oudjaarsavond van 1999. Lees meer

Gedicht: Heilig is de tong waar de waarheid op ligt


Heilig is de tong waar de waarheid op ligt

Yentl van Stokkum brengt in het kader van de Fakeweek een ode aan de tong, die ieder woord kan omkeren tot het klinkt als de waarheid. Lees meer

De noodzaak van het nietsdoen

De noodzaak van het nietsdoen

Koen Schouwenburg schrijft over het schemergebied tussen luieren voor de lol en luieren omdat je niet anders kunt. Proust, Kabouterland, Ottessa Moshfegh en Louis-Ferdinand Céline staan hem bij. Lees meer

Hard//talk: Het beste van 2018

Het beste van 2018

Hard//hoofd zet de tien beste hard//talks van 2018 op een rij. Lees meer

Donkere materie

Marijn van der Leeuw maakte foto's en Selin Kuscu gebruikte die als uitgangspunt voor een kort verhaal. Lees meer

Biechtweek: Kutmus

Kutmus

Als mensen je niet de kans geven om je diepste gevoelens aan hen op te biechten, kun je altijd nog te biecht gaan bij mussen. Een kort verhaal van Wiard van der Kooij. Lees meer

Mag ik even de aandacht

Mag ik even de aandacht?

'Als we onze gestolen momenten willen terugeisen, moeten we eerst erkennen dat de huidige digitale middelen onze vrijheid niet vergroten, maar inperken.' Lees meer

Filmtrialoog: The Disciples – een straatopera

The Disciples – een straatopera

'Een opera maken met twintig daklozen is vragen om problemen.' Onze redacteuren namen de proef op de som. Lees meer

Messy shit 3

Messy shit

Lot Veelenturf veranderde hun naam en begon daarmee een zoektocht naar hun nieuwe stem. De acceptatie van hun flexibele genderidentiteit vereist ook een onbevooroordeeld luisteren van hen omgeving, aan wie Lot zich opnieuw voorstelt. Lees meer

Essay: ‘Dank voor jullie inzet!'

‘Dank voor jullie inzet!'

Mensen willen het liefst werk doen dat in een positieve zin bijdraagt aan het leven van anderen. Maar is dit wel een haalbaar ideaal? Lees meer

 1

Kerstbezoek voor Gavin Marley

Gavin en Susan lopen elkaar jaren na hun middelbareschooltijd weer tegen het lijf. Gavin, die inmiddels steenrijk is, nodigt de dakloze Susan bij hem thuis uit. Lees meer

Gedachtes over het imposter​syndroom

Gedachtes over het imposter​syndroom

Het jaar is bijna voorbij en daarom zet Hard//hoofd de beste stukken van 2018 nog één keer in de schijnwerpers.   Slimme, competente mensen die ervan overtuigd zijn dat ze hun succes niet verdienen. Het komt zo vaak voor dat er een term voor bestaat: het impostersyndroom. In het kader van de Fakeweek een persoonlijke... Lees meer

Tip: Neem je beste vriend(in) mee naar een kerstdiner

Neem je beste vriend(in) mee naar een kerstdiner

In deze laatste tip van 2018 geeft Emma Stomp op de valreep een onmisbaar advies voor de feestdagen. Lees meer

Mentale maandag: kerst 1

All I Want for Christmas

Mentale gezondheid is belangrijk, maar we praten er weinig over. Daarom gidst Nastia Cistakova je in deze tweewekelijkse beeldcolumn langs de taboes, onhandige vragen en ongemakkelijke antwoorden over psychische problemen. Nastia weet hoe het voelt als het er in dat prachtige hoofd van je soms net wat anders aan toegaat dan ‘normaal’, en ze illustreert herkenbare... Lees meer

Willen wonen in een kerstetalage

Willen wonen in een kerstetalage

Ieder jaar met kerst willen we heel veel spullen kopen. Het zijn rekwisieten voor wanneer we ons even de protagonist in een kerstverhaal willen wanen. Maar doen we dit eigenlijk niet het hele jaar? Lees meer

Alles vijf sterren: Amstelveen, een kroeg en klassieke muziek 1

Stoofvlees, heiligen en de liefde

Deze week spraken drie hard//hoofd-redactieleden hun kersttip voor je in. Van stoofvlees, via Nick Cave, naar oude liefde. Lees meer

De komma in mijn komedie

De komma in mijn komedie

'Roken is niks anders dan spelen met de dood', iedereen weet dat het een slecht idee is, maar toch beginnen mensen eraan. Koen Schouwenburg schrijft over de absurditeit van een verslaving en hoe daarmee om te gaan. Lees meer

Hard//talk: Sociaal ondernemers: stop met vliegen afvangen

Sociaal ondernemers: stop met vliegen afvangen

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. Sociaal ondernemen is de beste keuzes maken in een imperfecte wereld. Stop daarom met elkaar afvallen, vorm samen een front, en focus op de positive impact van duurzame innovatie, betoogt Dylan Meert. Het wordt tijd dat duurzame, eerlijke en sociale initiatieven ophouden met elkaars... Lees meer

Column: Skaten is overleven

Olympisch gezien

Iduna Paalman wil nét naar bed gaan als haar broertje belt. Met gewéldig nieuws. Lees meer

Steun ons en word kunstverzamelaar
Hardhoofd vecht voor de vrijheid van jonge makers om te kunnen maken wat ze willen. Word nu kunstverzamelaar en ontvang de interessantste Hard//hoofd kunstwerken.

Steun ons vanaf €5