Het protesteren is een gecontroleerd onderdeel van de Franse cultuur geworden. Maar hoe chaotisch is georkestreerde chaos?" /> Het protesteren is een gecontroleerd onderdeel van de Franse cultuur geworden. Maar hoe chaotisch is georkestreerde chaos?" />
nieuwsbrief
menu Asset 14

Parijs

De gevolgen van de financiële crisis worden overal in de wereld gevoeld. Overheden worden gedwongen om te bezuinigen en het onderwijs is hierbij telkens het doelwit. Hardhoofd stuurde vier redacteuren naar vier steden voor een verslag van de bezuinigingen en de protesten hiertegen: Londen, Parijs, New York en Amsterdam. Na Amsterdam is Parijs aan de beurt. De Fransen lijken het protest te hebben uitgevonden; het is een zorgvuldig gereguleerd onderdeel van het systeem. Is georkestreerde chaos wel chaotisch genoeg?

Mail

Half oktober werd ik bij de universiteitsingang tegengehouden door beveiliging. Zonder studentenkaart kwam ik er niet in. Voor het gebouw had zich een grote onrustige menigte verzameld. Ik herinnerde me het mailtje dat ik de dag ervoor ontvangen had: “Beste student, Morgen is er een nationale staking afgekondigd als protest tegen de verhoging van de pensioensleeftijd. Als u mee wenst te doen aan de staking wordt u verzocht dit te melden bij de administratie. Vriendelijke groeten”. Even later, om klokslag 14.00, kwam de georganiseerde meute, bewapend met spandoeken en spotprenten over ‘Sarko’, in beweging. Het was de zoveelste manif die maand (manifestation = demonstratie in het Frans. En Fransen korten alles af; c'est cool).

In september en oktober protesteerden de Fransen enkele weken en masse tegen de verhoging van de pensioensleeftijd. Over de hele wereld berichtten kranten over de schrikbarende grootte van de protesten en de schijnbaar gewelddadige sfeer die er zou heersen. Ik kreeg ongeruste mailtjes van familieleden of ik nog wel leefde daar, want alles stond toch in brand? Ik was er inmiddels al wel aan gewend. Fransen protesteren namelijk, dat zit ze in het bloed. Als ze het ergens niet mee eens zijn gaan ze de straat op. Het blijft echter een behoorlijk goed georganiseerde machine, die zelden stuurloos in het rond slaat.

Mei ‘68

De Fransen schuwen revolteren niet, met als bekendste voorbeeld natuurlijk de Franse Revolutie in 1789. Ook de Europese studentenprotesten van eindzestiger jaren vonden hun inspiratie in Frankrijk. In mei 1968 kwamen de Franse studenten massaal in opstand tegen de gevestigde orde, uiteindelijk gesterkt door een staking van tien miljoen arbeiders. Prominenten als Sartre en De Beauvoir voerden de protesten aan. Met romantische idealistische slogans als ‘De verbeelding aan de macht’ en ‘Wees realistisch, vraag het onmogelijke’* streden de studenten tegen het kapitalistische pragmatisme dat de Gaullistische regering oplegde. Studeren is immers niet door je studie sjezen en zo snel mogelijk je bul halen. Het ware studeren behoeft tijd en ruimte en vooral geen op succes gerichte oppervlakkigheid.

Het studentenprotest in mei 1968

Mei ’68 geldt nog steeds als de grootste sociale beweging van de twintigste eeuw in Frankrijk en is de bakermat van de huidige protesttraditie. Na enkele weken werd de opstand de kop in gedrukt door de overheid. Desalniettemin heeft de beweging op sociaal, cultureel en politiek gebied een enorme invloed gehad. Studentenunies werden opgericht en De Gaulle zag zich gedwongen de sociale wetgeving aan te passen. Maar bovenal was duidelijk geworden dat studenten bij elkaar een kwantitatief grote macht vormen en een politiek drukmiddel van de hoogste orde kunnen zijn. Niet alleen studenten, ook arbeiders verenigen zich nog altijd veelvuldig om zich te verzetten tegen regeringsinitiatieven. Weken achtereen staken is hier de normaalste zaak van de wereld. Elke dag is er wel ergens een groep aan het protesteren tegen sociale misstanden. Wekelijks komt er langs mijn huis een stoet die het asielzoekersbeleid bespot. En laatst werd ik in de rij naar de bibliotheek vrolijk vermaakt door enkele honderden hooligans die de Parijse voetbalclub PSG joelend een hart onder de riem staken.

Gauche caviar

Eenmaal binnengelaten in de universiteit vroeg ik medestudenten waarom al die mensen blijven protesteren, en of het wel wat uithaalt. Een jongen met karakteristiek Frans filosofisch intellectueel uiterlijk (krullenbol, corduroy colbertje, retro aktetas van oud bruin leer, sigaret tussen de vingers) vertelde me over de rare paradox die er in Frankrijk heerst. De regering is bijna zonder uitzondering rechts, maar het volk en de cultuur zijn behoorlijk socialistisch. Gauche caviar wordt dat genoemd: men wil zelf genoeg geld hebben en stemt rechts, maar zegt ondertussen socialistisch te zijn en het op te nemen voor de minderbedeelden. Zodoende is een groot deel van het volk erg betrokken bij het beleid en voelt het de plicht om in opstand te komen. Het feit dat de regelgevers toch echt democratisch aan de macht zijn gekomen, doet daar niets aan af. Onrecht moet bestreden worden met spandoeken en stakingen.

Een manif is gecontroleerde onvrede. Aan de grootste protesten doen nog altijd enorm veel mensen mee: op sommige dagen demonstreerde minimaal een miljoen man tegen de pensioenshervormingen. Maar, zo relativeerde de student de krantenkoppen, het geweld is enorm afgenomen. De ruzies die tijdens de demonstraties plaatsvinden zijn schaars en worden uitvergroot. Inmiddels zijn manifs bijna een soort sociale bijeenkomsten geworden. De stoet wordt keurig door de stad geleid over een van tevoren met de politie overeengekomen parcours. Straten worden netjes afgezet en agenten staan langs de kant om de eerste demonstranten de weg te wijzen. De meeste winkels maken kenbaar of ze de dag van de demonstratie hun deuren openen, en in geval van een staking is er precies bekend welke metro’s en treinen wanneer zullen rijden. Er zijn bovendien allerlei wetten die werknemers het recht geven te staken en werkgevers verbieden ze bij staking te ontslaan. Met andere woorden, alles wordt tot in de puntjes georganiseerd. Het is een georkestreerde chaos.

Blokkades

De eerste en laatste keer dat mijn medestudent mee heeft gedemonstreerd, was in 2007. Toen werd, als protest tegen dreigende privatisering van de universiteit, de faculteit drie maanden lang geblokkeerd. Ook dit wordt overigens goed geregeld: de studentenunies gaan eerst in overleg met de universiteit en de regering, en pas daarna worden blokkades afgekondigd. Op die manier kan elke student gaan demonstreren zonder dat zijn afwezigheid in de collegebanken opgemerkt wordt. De blokkades houden net zo lang stand totdat er op nationaal niveau een akkoord bereikt wordt. Zijn er dan geen studenten die liever studeren? “Ach, de meeste studenten willen alleen maar weten of ze die dag les hebben of niet. Alle gemiste colleges worden later gewoon weer ingehaald, eventueel ten koste van de vakantie.” En wat gebeurt er als er examens gemist worden? “Blokkades worden natuurlijk nooit in een examenperiode gepland: ook demonstrerende studenten willen immers wel hun studie halen.” Uiteraard, zelfs activisme moet een zekere pragmatiek handhaven. Ook opmerkelijk is dat dergelijke drastische maatregelen voornamelijk binnen de faculteiten voor sociale wetenschappen of letteren plaatsvinden. De rest is zichtbaar minder sociaal geëngageerd of minder doorspekt met romantisch idealisme. Of ze willen gewoon zeker zijn van hun vakantie.

Sinds de komst van ‘Sarko’ zijn de demonstraties echter niet meer zo effectief geweest. Manifs zijn een waar politiek spel waarbij de studentenbonden onderhandelen met universiteiten en regering en er compromissen gesloten moeten worden. Echter, de wet waar oorspronkelijk zo principieel tegen werd geprotesteerd, blijft bijna altijd ongewijzigd. De onvrede wordt uiteindelijk afgekocht met een tiende maand studiebeurs (zoals bij de protesten in 2007) of andere extraatjes, en daar moeten de studenten het dan maar mee doen. Mijn krullenbolvriend gaat dan ook liever studeren dan de straat op. Ook de afgelopen protesten zijn politiek op niets uitgelopen; de pensioensleeftijd wordt nog steeds verhoogd.

Civilisatie en apathie

Net zoals over ter wereld heerst ook onder de Franse bevolking een soort protest-apathie. Er wordt zoveel geprotesteerd dat men nog slechts op zou kijken van een demonstratie van gehandicapte brandweermannen. De protestcultuur is zo ingeburgerd dat haar initiële ontwrichtende woede lijkt te zijn gaan liggen en plaats heeft gemaakt voor beschaafde opstand. In Amsterdam zijn de demonstraties onwennig, men beseft zich niet haar eigen kracht en de protesten doen wat jolig aan. In Londen komen de protesten voort uit een intense woede, het is een uitbarsting van uitzinnige razernij om zoveel onrechtvaardigheid. In Parijs verzet men zich al zo lang met zoveel georganiseerde kunde dat het staken een geciviliseerd instituut geworden is.

Ondanks de vaak teleurstellende politieke gevolgen, blijven de manifs en blokkades het enige machtsmiddel dat de studenten in handen hebben. Het lamleggen van het land is de beste manier om aandacht te krijgen. Het meest effectief zijn in dit geval de stakingen in de transport-, energie- of vuilnissector, maar een land is ook echt niet immuun voor wekenlange studentenprotesten. Studenten vormen in zekere zin het toekomstige kapitaal en hebben bovendien als groep de mogelijkheid een stad grondig te ontregelen. Hoe erg de snobistische elite ook haar neus ophaalt voor die ontevreden schreeuwende studentjes, de uitgerukte politie wordt van hun belastingcenten betaald, en ook zij willen uiteindelijk gewoon de straat naar hun favoriete patisserie kunnen oversteken. Als je maar lang en hard genoeg je stem verheft – het liefst op een georganiseerde en geweldloze manier, anders verlies je respect en vertrouwen – is er altijd iemand die naar je luistert.

*Oorspronkelijke leuzen: “L'imagination prend le pouvoir” en “Soyez réalistes, demandez l'impossible.”
Andere tot de verbeelding sprekende slogans van mei ’68: “La barricade ferme la rue mais ouvre la voie.” (Een barricade sluit de straat maar opent de weg), "Marx est mort, Dieu aussi, et moi-même je ne me sens pas très bien" (Marx is dood, God ook, en ik voel me niet zo lekker), "Il est interdit d'interdire" (Het is verboden te verbieden).

Brankele Frank

Steun ons en word kunstverzamelaar

Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door.

Steun ons
het laatste
Essay: Je bent pas weg als je niet reageert 2

Je bent pas weg als je niet reageert

Moderne communicatie komt met allerhande sociale ongemakken en twijfels. Maarten Buser over nabijheid en afstand en wat Kanye West hiermee te maken heeft. Lees meer

Column: Glitterachtig afscheid

Glitterachtig afscheid

Oud en nieuw doet Iduna Paalman altijd aan glitters en aan afscheid denken. Door die ene oudjaarsavond van 1999. Lees meer

Gedicht: Heilig is de tong waar de waarheid op ligt


Heilig is de tong waar de waarheid op ligt

Yentl van Stokkum brengt in het kader van de Fakeweek een ode aan de tong, die ieder woord kan omkeren tot het klinkt als de waarheid. Lees meer

De noodzaak van het nietsdoen

De noodzaak van het nietsdoen

Koen Schouwenburg schrijft over het schemergebied tussen luieren voor de lol en luieren omdat je niet anders kunt. Proust, Kabouterland, Ottessa Moshfegh en Louis-Ferdinand Céline staan hem bij. Lees meer

Hard//talk: Het beste van 2018

Het beste van 2018

Hard//hoofd zet de tien beste hard//talks van 2018 op een rij. Lees meer

Donkere materie

Marijn van der Leeuw maakte foto's en Selin Kuscu gebruikte die als uitgangspunt voor een kort verhaal. Lees meer

Biechtweek: Kutmus

Kutmus

Als mensen je niet de kans geven om je diepste gevoelens aan hen op te biechten, kun je altijd nog te biecht gaan bij mussen. Een kort verhaal van Wiard van der Kooij. Lees meer

Mag ik even de aandacht

Mag ik even de aandacht?

'Als we onze gestolen momenten willen terugeisen, moeten we eerst erkennen dat de huidige digitale middelen onze vrijheid niet vergroten, maar inperken.' Lees meer

Filmtrialoog: The Disciples – een straatopera

The Disciples – een straatopera

'Een opera maken met twintig daklozen is vragen om problemen.' Onze redacteuren namen de proef op de som. Lees meer

Messy shit 3

Messy shit

Lot Veelenturf veranderde hun naam en begon daarmee een zoektocht naar hun nieuwe stem. De acceptatie van hun flexibele genderidentiteit vereist ook een onbevooroordeeld luisteren van hen omgeving, aan wie Lot zich opnieuw voorstelt. Lees meer

Essay: ‘Dank voor jullie inzet!'

‘Dank voor jullie inzet!'

Mensen willen het liefst werk doen dat in een positieve zin bijdraagt aan het leven van anderen. Maar is dit wel een haalbaar ideaal? Lees meer

 1

Kerstbezoek voor Gavin Marley

Gavin en Susan lopen elkaar jaren na hun middelbareschooltijd weer tegen het lijf. Gavin, die inmiddels steenrijk is, nodigt de dakloze Susan bij hem thuis uit. Lees meer

Gedachtes over het imposter​syndroom

Gedachtes over het imposter​syndroom

Het jaar is bijna voorbij en daarom zet Hard//hoofd de beste stukken van 2018 nog één keer in de schijnwerpers.   Slimme, competente mensen die ervan overtuigd zijn dat ze hun succes niet verdienen. Het komt zo vaak voor dat er een term voor bestaat: het impostersyndroom. In het kader van de Fakeweek een persoonlijke... Lees meer

Tip: Neem je beste vriend(in) mee naar een kerstdiner

Neem je beste vriend(in) mee naar een kerstdiner

In deze laatste tip van 2018 geeft Emma Stomp op de valreep een onmisbaar advies voor de feestdagen. Lees meer

Mentale maandag: kerst 1

All I Want for Christmas

Mentale gezondheid is belangrijk, maar we praten er weinig over. Daarom gidst Nastia Cistakova je in deze tweewekelijkse beeldcolumn langs de taboes, onhandige vragen en ongemakkelijke antwoorden over psychische problemen. Nastia weet hoe het voelt als het er in dat prachtige hoofd van je soms net wat anders aan toegaat dan ‘normaal’, en ze illustreert herkenbare... Lees meer

Willen wonen in een kerstetalage

Willen wonen in een kerstetalage

Ieder jaar met kerst willen we heel veel spullen kopen. Het zijn rekwisieten voor wanneer we ons even de protagonist in een kerstverhaal willen wanen. Maar doen we dit eigenlijk niet het hele jaar? Lees meer

Alles vijf sterren: Amstelveen, een kroeg en klassieke muziek 1

Stoofvlees, heiligen en de liefde

Deze week spraken drie hard//hoofd-redactieleden hun kersttip voor je in. Van stoofvlees, via Nick Cave, naar oude liefde. Lees meer

De komma in mijn komedie

De komma in mijn komedie

'Roken is niks anders dan spelen met de dood', iedereen weet dat het een slecht idee is, maar toch beginnen mensen eraan. Koen Schouwenburg schrijft over de absurditeit van een verslaving en hoe daarmee om te gaan. Lees meer

Hard//talk: Sociaal ondernemers: stop met vliegen afvangen

Sociaal ondernemers: stop met vliegen afvangen

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. Sociaal ondernemen is de beste keuzes maken in een imperfecte wereld. Stop daarom met elkaar afvallen, vorm samen een front, en focus op de positive impact van duurzame innovatie, betoogt Dylan Meert. Het wordt tijd dat duurzame, eerlijke en sociale initiatieven ophouden met elkaars... Lees meer

Column: Skaten is overleven

Olympisch gezien

Iduna Paalman wil nét naar bed gaan als haar broertje belt. Met gewéldig nieuws. Lees meer

Steun ons en word kunstverzamelaar
Hardhoofd vecht voor de vrijheid van jonge makers om te kunnen maken wat ze willen. Word nu kunstverzamelaar en ontvang de interessantste Hard//hoofd kunstwerken.

Steun ons vanaf €5