Een prachtig document van een woelige eeuw." /> Een prachtig document van een woelige eeuw." />
nieuwsbrief
menu Asset 14

Nauwgezet en wanhopig

1989. Het IJzeren Gordijn gaat langzaam open en het Oosten en Westen komen dichter bij elkaar. Een tijdperk loopt op zijn eind. VPRO programmamaker Wim Kayzer maakt een pijnlijk en prachtig document van de twintigste eeuw door vier schrijvers te interviewen. Drie zijn er getekend door de oorlog, allemaal zijn ze gevormd door het communisme. De Colombiaanse Gabriel Garcia Marquez versloeg als journalist de revolutie in Cuba en raakte later bevriend met Castro. De Spaanse Jorge Semprun was lid van de Spaanse communistische partij en kwam er in de Tweede Wereldoorlog voor in concentratiekamp Buchenwald terecht. George Steiner is geboren in Oostenrijk, een kind van Joodse ouders. De familie vluchtte op tijd naar Frankrijk en daarna naar Engeland, op aanraden van een SS-er die bevriend was met zijn vader. Na de oorlog was hij de enige van zijn jeugdvrienden die nog in leven was. De Hongaar György Konrád en zijn zusje waren de enige Joodse kinderen uit hun dorp die de oorlog overleefden. Hij ging daarna in Boedapest wonen, nam in 1956 deel aan de opstand tegen de communistische regering, werd jarenlang door de communistische partij getreiterd en zat zelfs even in de gevangenis.

Mail

Ik zag de documentairereeks Nauwgezet en Wanhopig, die uitkwam rond het moment waarop ik mijn veters leerde strikken, pasgeleden op dvd. Het heeft vier delen: ‘De kinderen van Kafka en Freud’, ‘Niets is zo leerzaam als de ervaring dat ze je naar het leven staan’, ‘Het glas is gebroken, maar je kunt er nog uit drinken’ en ‘Mensen maken geschiedenis, maar ze weten niet welke’. Wim Kayzer laat de vier heren door elkaar hun levensverhaal vertellen, met als begin de allereerste zintuiglijke ervaringen en daarna de oorlog en het communisme. Welke lessen kunnen mensen trekken die vijftig jaar lang na hebben gedacht over geweld, onderdrukking en de menselijke natuur? Het antwoord is niet eenduidig, maar er zijn parallellen te vinden in de vier gesprekken. De ondervraagden hebben niet de ogen gesloten voor de ellende op de wereld, maar ze hebben de hoop ook niet verloren. Semprun bijvoorbeeld was overtuigd socialist, maar nam in 1964 openlijk afstand van de Spaanse communistische partij omdat hij niet meer in het Stalinisme geloofde. Hij bezwoer zich afzijdig te houden van de politiek. Wanneer hij tijdens het gesprek met Kayzer gebeld wordt door de socialistische partij met het verzoek om minister van Cultuur te worden, zegt hij echter ja en verschijnt met glinsterende ogen weer voor de camera. Nu kan hij eindelijk echt iets moois bewerkstelligen.

De verhalen zijn opmerkelijk, confronterend en ontroerend. Kayzer is zelf nauwelijks aan het woord, maar aarzelt niet om door te vragen tot hij zo dicht mogelijk bij de kern is. Marquez beeindigt het interview voortijdig en zegt nooit meer voor de televisie te willen verschijnen. Hij is leeg. Kayzer kan nog dieper graven, maar hij zal niets vinden.

Bart Verbunt

Steun ons en word kunstverzamelaar

Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door.

Steun ons
het laatste
Essay: Je bent pas weg als je niet reageert 2

Je bent pas weg als je niet reageert

Moderne communicatie komt met allerhande sociale ongemakken en twijfels. Maarten Buser over nabijheid en afstand en wat Kanye West hiermee te maken heeft. Lees meer

Column: Glitterachtig afscheid

Glitterachtig afscheid

Oud en nieuw doet Iduna Paalman altijd aan glitters en aan afscheid denken. Door die ene oudjaarsavond van 1999. Lees meer

Gedicht: Heilig is de tong waar de waarheid op ligt


Heilig is de tong waar de waarheid op ligt

Yentl van Stokkum brengt in het kader van de Fakeweek een ode aan de tong, die ieder woord kan omkeren tot het klinkt als de waarheid. Lees meer

De noodzaak van het nietsdoen

De noodzaak van het nietsdoen

Koen Schouwenburg schrijft over het schemergebied tussen luieren voor de lol en luieren omdat je niet anders kunt. Proust, Kabouterland, Ottessa Moshfegh en Louis-Ferdinand Céline staan hem bij. Lees meer

Hard//talk: Het beste van 2018

Het beste van 2018

Hard//hoofd zet de tien beste hard//talks van 2018 op een rij. Lees meer

Donkere materie

Marijn van der Leeuw maakte foto's en Selin Kuscu gebruikte die als uitgangspunt voor een kort verhaal. Lees meer

Biechtweek: Kutmus

Kutmus

Als mensen je niet de kans geven om je diepste gevoelens aan hen op te biechten, kun je altijd nog te biecht gaan bij mussen. Een kort verhaal van Wiard van der Kooij. Lees meer

Mag ik even de aandacht

Mag ik even de aandacht?

'Als we onze gestolen momenten willen terugeisen, moeten we eerst erkennen dat de huidige digitale middelen onze vrijheid niet vergroten, maar inperken.' Lees meer

Filmtrialoog: The Disciples – een straatopera

The Disciples – een straatopera

'Een opera maken met twintig daklozen is vragen om problemen.' Onze redacteuren namen de proef op de som. Lees meer

Messy shit 3

Messy shit

Lot Veelenturf veranderde hun naam en begon daarmee een zoektocht naar hun nieuwe stem. De acceptatie van hun flexibele genderidentiteit vereist ook een onbevooroordeeld luisteren van hen omgeving, aan wie Lot zich opnieuw voorstelt. Lees meer

Essay: ‘Dank voor jullie inzet!'

‘Dank voor jullie inzet!'

Mensen willen het liefst werk doen dat in een positieve zin bijdraagt aan het leven van anderen. Maar is dit wel een haalbaar ideaal? Lees meer

 1

Kerstbezoek voor Gavin Marley

Gavin en Susan lopen elkaar jaren na hun middelbareschooltijd weer tegen het lijf. Gavin, die inmiddels steenrijk is, nodigt de dakloze Susan bij hem thuis uit. Lees meer

Gedachtes over het imposter​syndroom

Gedachtes over het imposter​syndroom

Het jaar is bijna voorbij en daarom zet Hard//hoofd de beste stukken van 2018 nog één keer in de schijnwerpers.   Slimme, competente mensen die ervan overtuigd zijn dat ze hun succes niet verdienen. Het komt zo vaak voor dat er een term voor bestaat: het impostersyndroom. In het kader van de Fakeweek een persoonlijke... Lees meer

Tip: Neem je beste vriend(in) mee naar een kerstdiner

Neem je beste vriend(in) mee naar een kerstdiner

In deze laatste tip van 2018 geeft Emma Stomp op de valreep een onmisbaar advies voor de feestdagen. Lees meer

Mentale maandag: kerst 1

All I Want for Christmas

Mentale gezondheid is belangrijk, maar we praten er weinig over. Daarom gidst Nastia Cistakova je in deze tweewekelijkse beeldcolumn langs de taboes, onhandige vragen en ongemakkelijke antwoorden over psychische problemen. Nastia weet hoe het voelt als het er in dat prachtige hoofd van je soms net wat anders aan toegaat dan ‘normaal’, en ze illustreert herkenbare... Lees meer

Willen wonen in een kerstetalage

Willen wonen in een kerstetalage

Ieder jaar met kerst willen we heel veel spullen kopen. Het zijn rekwisieten voor wanneer we ons even de protagonist in een kerstverhaal willen wanen. Maar doen we dit eigenlijk niet het hele jaar? Lees meer

Alles vijf sterren: Amstelveen, een kroeg en klassieke muziek 1

Stoofvlees, heiligen en de liefde

Deze week spraken drie hard//hoofd-redactieleden hun kersttip voor je in. Van stoofvlees, via Nick Cave, naar oude liefde. Lees meer

De komma in mijn komedie

De komma in mijn komedie

'Roken is niks anders dan spelen met de dood', iedereen weet dat het een slecht idee is, maar toch beginnen mensen eraan. Koen Schouwenburg schrijft over de absurditeit van een verslaving en hoe daarmee om te gaan. Lees meer

Hard//talk: Sociaal ondernemers: stop met vliegen afvangen

Sociaal ondernemers: stop met vliegen afvangen

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. Sociaal ondernemen is de beste keuzes maken in een imperfecte wereld. Stop daarom met elkaar afvallen, vorm samen een front, en focus op de positive impact van duurzame innovatie, betoogt Dylan Meert. Het wordt tijd dat duurzame, eerlijke en sociale initiatieven ophouden met elkaars... Lees meer

Column: Skaten is overleven

Olympisch gezien

Iduna Paalman wil nét naar bed gaan als haar broertje belt. Met gewéldig nieuws. Lees meer

Steun ons en word kunstverzamelaar
Hardhoofd vecht voor de vrijheid van jonge makers om te kunnen maken wat ze willen. Word nu kunstverzamelaar en ontvang de interessantste Hard//hoofd kunstwerken.

Steun ons vanaf €5