Wat is het geheim van de acteur? Vakbekwaamheid of pure magie?" /> Wat is het geheim van de acteur? Vakbekwaamheid of pure magie?" />
nieuwsbrief
menu Asset 14

Hoe doet-ie dat toch?

“Hoe doet-ie dat toch?” fluisteren verwonderde theaterbezoekers wel eens tijdens een voorstelling. Vol ontzag en in totale verwarring kijken ze naar de acteurs. Met of zonder tekst, met of zonder decor, zelfs zonder kostuums of in een ruimte die op het eerste gezicht niets met theater te maken heeft. De verwondering blijft altijd hetzelfde: hoe doet-ie dat toch?

Mail

Wat is het geheim van de acteur: hoe zorgt een acteur dat jij, op je stoeltje een paar meter verderop, kippenvel of een lachbui krijgt? Dat is het vreemde van toeschouwer zijn: je zit er met je neus bovenop, maar toch begrijp je nooit precies wat er gebeurt. Hans Klok is daar ook goed in. Maar ik ben de laatste om te beweren dat acteren een trucje en een goede acteur slechts in het bezit van een uitgebreide trukendoos is. Ik denk namelijk dat er bij acteren veel meer komt kijken dan een vingervlug handigheidje, maar ook al kijk ik al jaren naar acteurs, ik kan er vaak de vinger niet op leggen. Je wilt het kunnen snappen, je wilt je kunnen verplaatsen in de acteur en begrijpen hoe hij te werk gaat. Misschien wel om je ervan te vergewissen dat een acteur ook gewoon een mens is. Want dat is namelijk wel zo: niks menselijks is de acteur vreemd. Mocht je dit op basis van antropologisch onderzoek willen vaststellen, dan raad ik je aan café De Smoeshaan te bezoeken.

“Hoe kunt u toch al die tekst onthouden?” is misschien wel de meest gestelde vraag aan acteurs, na afloop van de voorstelling in de foyer. Het is een poging om het raadsel rond acteren door te prikken. Alsof mensen graag willen horen dat het een trucje is. Zoiets als: “Nou, ik slaap altijd een week lang met het script onder m’n kussen en dan zit het er wel zo’n beetje in.” Niemand wil als antwoord horen dat een acteur urenlang een script in zijn hoofd moet stampen, dat er maanden gerepeteerd wordt, dat er vervolgens ook nog kostuums, een decor en rekwisieten bij komen. Maar het is waar: het moet allemaal in het hoofd van een acteur passen en vervolgens moeten ze ook nog elke avond een tourbus in naar plekken als Waaigat en Nergenshuizen om daar in Cultureel Centrum De Houten Triangel hun werk te doen. Dan is de magie wel door de achterdeur verdwenen. Want acteur zijn is in principe een vak als elk ander. Je gaat ervoor naar school en met een beetje geluk ontvang je na een paar jaar een diploma.

Foto: Evert-Jan Daniels

Een televisieprogramma dat zich helemaal richt op de nieuwsgierigheid van de toeschouwer naar de werkwijze van de acteur, is De Vloer Op. Sinds 2004 improviseert een steeds wisselende groep doorgewinterde acteurs 13 afleveringen lang met een live publiek en onder het toeziend oog van een regisseur. Deze regisseur geeft ze elke aflevering weer nieuwe opdrachten waar de acteurs vervolgens direct mee aan de slag gaan. De opdracht bestaat meestal uit een korte toelichting op het personage dat ze gaan spelen en de situatie waarin deze personages zich bevinden. De acteurs mogen niet overleggen, pakken wat ze nodig hebben qua rekwisieten en kostuums en spelen vervolgens een scène die door de regisseur afgebroken wordt op het moment dat hij de scène voorbij acht. Natuurlijk zijn niet alle scènes verbluffend, maar vaker gebeuren er onverwachte dingen en ontstaat er een opmerkelijke scène. Als toeschouwer heb je het idee dat je naar echt vakmanschap zit te kijken, het acteren is helemaal uitgekleed tot de basis (het gaat alleen om wie, wat en waar) en toch kan het je nog boeien of raken. De vraag is echter of je er beter van gaat snappen wat de acteur doet. Bij mij wordt mijn ontzag eigenlijk alleen maar groter. Toch heb ik wel het idee dat ik dichter bij het antwoord of in ieder geval dichter bij de vraag zit. De vraag “Hoe doet-ie dat toch?” wordt er alleen maar prangender van.

Een ander voorbeeld van onze hang naar ‘puur acteren’ is Nachtgasten. Een tweewekelijkse, geheel geïmproviseerde theatervoorstelling van een paar jonge acteurs in Het Rozentheater. Nachtgasten is opgericht vanuit het idee dat er voor acteurs geen plek is om samen te jammen. Elke editie van Nachtgasten wordt door een nieuwe groep acteurs gespeeld. Er wordt van tevoren een uitgebreid plot en een uitleg over alle personages geschreven. De acteurs krijgen het plot in aanwezigheid van het publiek en de andere acteurs, daarna moeten ze allemaal weg en worden een voor een teruggeroepen om in bijzijn van het publiek een persoonlijk verhaal en een persoonlijk probleem van hun personage mee te krijgen. Het publiek weet dus alles over alle personages, de acteurs niet. Vervolgens kan de improvisatie-sessie, die drie uur duurt, door sms-jes van de schrijver, die ook zit te kijken, bijgestuurd worden. Deze sms-jes worden geprojecteerd zodat het publiek kan meelezen.

Op zich een heel spannend gegeven, dat je met je neus op het werk van de acteur drukt. Je ziet de acteurs zoeken, dingen uitproberen en nadenken over hun volgende stap. Maar dit levert niet altijd even boeiend toneel op. Juist omdat je je zo bewust bent van de omstandigheden en de moeilijkheden voor de acteurs, ga je zelf meedenken. Ik vond bijvoorbeeld dat een actrice te weinig deed en alleen maar mooie kansen voor haar personage liet liggen. Ik zat als toeschouwer ineens in de rol van alwetende theatergod en dat werkte nogal op de zenuwen. Ik wil het blijkbaar niet te goed snappen, als ik me bewust wordt van de keuzes die een acteur maakt tijdens het spelen, van alles waar hij of zij niet op ingaat, is de magie weg.

Wat is een goede acteur, is dat iemand die je raakt door zijn spel? Of is het genoeg om je te verwonderen over het vakmanschap? We denken dat we het kunnen snappen door er nog dichter op te gaan zitten. Alsof acteurs van die vingervlugge goochelaars zijn die ‘balletje balletje’ staan te doen op straat. Telkens weer wil je ze kunnen betrappen op een fout, zodat je kan zien waar het balletje zich bevindt of het klepje kan zien in de hoge hoed waar het konijn vandaan komt. Maar op het moment dat we dat zouden zien, zou de magie direct voorbij zijn. Eigenlijk wil ik het helemaal niet weten. Ik hoef niet alles te snappen. Ik blijf wel verwonderd toekijken en domme vragen stellen na afloop in de foyer, als ik durf.

Afleveringen van 'De Vloer Op' zijn hier terug te kijken.

Rosanne

Steun ons en word kunstverzamelaar

Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door.

Steun ons
het laatste
Essay: Je bent pas weg als je niet reageert 2

Je bent pas weg als je niet reageert

Moderne communicatie komt met allerhande sociale ongemakken en twijfels. Maarten Buser over nabijheid en afstand en wat Kanye West hiermee te maken heeft.

Column: Glitterachtig afscheid

Glitterachtig afscheid

Oud en nieuw doet Iduna Paalman altijd aan glitters en aan afscheid denken. Door die ene oudjaarsavond van 1999.

Gedicht: Heilig is de tong waar de waarheid op ligt


Heilig is de tong waar de waarheid op ligt

Yentl van Stokkum brengt in het kader van de Fakeweek een ode aan de tong, die ieder woord kan omkeren tot het klinkt als de waarheid.

De noodzaak van het nietsdoen

De noodzaak van het nietsdoen

Koen Schouwenburg schrijft over het schemergebied tussen luieren voor de lol en luieren omdat je niet anders kunt. Proust, Kabouterland, Ottessa Moshfegh en Louis-Ferdinand Céline staan hem bij.

Hard//talk: Het beste van 2018

Het beste van 2018

Hard//hoofd zet de tien beste hard//talks van 2018 op een rij.

Donkere materie

Marijn van der Leeuw maakte foto's en Selin Kuscu gebruikte die als uitgangspunt voor een kort verhaal.

Biechtweek: Kutmus

Kutmus

Als mensen je niet de kans geven om je diepste gevoelens aan hen op te biechten, kun je altijd nog te biecht gaan bij mussen. Een kort verhaal van Wiard van der Kooij.

Mag ik even de aandacht

Mag ik even de aandacht?

'Als we onze gestolen momenten willen terugeisen, moeten we eerst erkennen dat de huidige digitale middelen onze vrijheid niet vergroten, maar inperken.'

Filmtrialoog: The Disciples – een straatopera

The Disciples – een straatopera

'Een opera maken met twintig daklozen is vragen om problemen.' Onze redacteuren namen de proef op de som.

Messy shit 3

Messy shit

Lot Veelenturf veranderde hun naam en begon daarmee een zoektocht naar hun nieuwe stem. De acceptatie van hun flexibele genderidentiteit vereist ook een onbevooroordeeld luisteren van hen omgeving, aan wie Lot zich opnieuw voorstelt.

Essay: ‘Dank voor jullie inzet!'

‘Dank voor jullie inzet!'

Mensen willen het liefst werk doen dat in een positieve zin bijdraagt aan het leven van anderen. Maar is dit wel een haalbaar ideaal?

 1

Kerstbezoek voor Gavin Marley

Gavin en Susan lopen elkaar jaren na hun middelbareschooltijd weer tegen het lijf. Gavin, die inmiddels steenrijk is, nodigt de dakloze Susan bij hem thuis uit.

Gedachtes over het imposter​syndroom

Gedachtes over het imposter​syndroom

Het jaar is bijna voorbij en daarom zet Hard//hoofd de beste stukken van 2018 nog één keer in de schijnwerpers.   Slimme, competente mensen die ervan overtuigd zijn dat ze hun succes niet verdienen. Het komt zo vaak voor dat er een term voor bestaat: het impostersyndroom. In het kader van de Fakeweek een persoonlijke […]

Tip: Neem je beste vriend(in) mee naar een kerstdiner

Neem je beste vriend(in) mee naar een kerstdiner

In deze laatste tip van 2018 geeft Emma Stomp op de valreep een onmisbaar advies voor de feestdagen.

Mentale maandag: kerst 1

All I Want for Christmas

Mentale gezondheid is belangrijk, maar we praten er weinig over. Daarom gidst Nastia Cistakova je in deze tweewekelijkse beeldcolumn langs de taboes, onhandige vragen en ongemakkelijke antwoorden over psychische problemen. Nastia weet hoe het voelt als het er in dat prachtige hoofd van je soms net wat anders aan toegaat dan ‘normaal’, en ze illustreert herkenbare […]

Willen wonen in een kerstetalage

Willen wonen in een kerstetalage

Ieder jaar met kerst willen we heel veel spullen kopen. Het zijn rekwisieten voor wanneer we ons even de protagonist in een kerstverhaal willen wanen. Maar doen we dit eigenlijk niet het hele jaar?

Alles vijf sterren: Amstelveen, een kroeg en klassieke muziek 1

Stoofvlees, heiligen en de liefde

Deze week spraken drie hard//hoofd-redactieleden hun kersttip voor je in. Van stoofvlees, via Nick Cave, naar oude liefde.

De komma in mijn komedie

De komma in mijn komedie

'Roken is niks anders dan spelen met de dood', iedereen weet dat het een slecht idee is, maar toch beginnen mensen eraan. Koen Schouwenburg schrijft over de absurditeit van een verslaving en hoe daarmee om te gaan.

Hard//talk: Sociaal ondernemers: stop met vliegen afvangen

Sociaal ondernemers: stop met vliegen afvangen

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. Sociaal ondernemen is de beste keuzes maken in een imperfecte wereld. Stop daarom met elkaar afvallen, vorm samen een front, en focus op de positive impact van duurzame innovatie, betoogt Dylan Meert. Het wordt tijd dat duurzame, eerlijke en sociale initiatieven ophouden met elkaars […]

Column: Skaten is overleven

Olympisch gezien

Iduna Paalman wil nét naar bed gaan als haar broertje belt. Met gewéldig nieuws.

Steun ons en word kunstverzamelaar
Hardhoofd vecht voor de vrijheid van jonge makers om te kunnen maken wat ze willen. Word nu kunstverzamelaar en ontvang de interessantste Hard//hoofd kunstwerken.

Steun ons vanaf €5