De enorme stoot zuurstof die Brankele laatst in haar hersenpan kreeg toen ze moest gapen, leidde tot allerlei interessante inzichten. Of zit het toch anders?" /> De enorme stoot zuurstof die Brankele laatst in haar hersenpan kreeg toen ze moest gapen, leidde tot allerlei interessante inzichten. Of zit het toch anders?" />
nieuwsbrief
menu Asset 14

Gapen

Mail

Als je zo nieuwsgierig van aard bent als Brankele, kun je niet gapen zonder je af te vragen waar die wijd opengesperde mond eigenlijk goed voor is. Feiten en fictie over de gaap.

De wintertijd laat nog even op zich wachten. De dagen beginnen in het donker. Op de fiets moeten de lichtjes aan op weg naar het werk of college. Alsof het begin zich aan het eind afspeelt: omgekeerde wereld. We gooien er wat bakkies pleur in om wakker te worden, klappen onszelf grootmoedig achtereenvolgens op beide wangen, en slaken een tsjakka-achtige kreet. De dag, ook al is het nog nacht, kan beginnen. Maar hoeveel make-up je ook opsmeert om je omgeving te laten geloven dat je je reeds in het land der walloze opengesperden ogen begeeft, je mond zal je verraden. Vroeg of laat, donker of licht, zal er bij extreme vermoeidheid een welgemeende geeuw aan je ontsnappen. Als de eerste kriebel zich in je verhemelte heeft aangediend en je onder hoge wakkere uitstralingsdruk staat is het beste wat je er nog van kan maken een soort verkronkeld tegen de zon in kijkend hoofd met een hete aardappel in de mond. En dan nonchalant met je hand die zogenaamde plotselinge kriebel aan je neus proberen weg te masseren. Je opengesperde neusgaten hebben je tegen die tijd allang verraden. De gaap is een feit. Je masker van wakkerheid gevallen.

Andersom kan een gaap ook ingezet worden als sociaal middel, in mime uitgebeeld en soms zelfs voorzien van de veelzeggende uitspraak ‘gaaaap’. Een simpel wapperende-hand-voor-open-mond-gebaar is afdoende als we iemand duidelijk willen maken dat zijn met tromgeroffel aangekondigde uiteenzetting over de depressies van een fruitvlieg ons toch niet zo heeft kunnen boeien, en of hij daar bovendien stante pede mee zou willen ophouden.

Zuurstoftekort

Gapen is een reflex die ontstaat in de hersenstam, het stuk waar je hersens overgaan in je ruggenmerg. In dat gebied wordt de ademhaling geregeld. De wetenschap is er nog niet uit waar het nou precies vandaan komt of voor dient. De meest gangbare verklaring voor het geeuwverschijnsel is al tijden dat het een reactie is op een verkeerde verhouding in de concentraties zuurstof en koolstofdioxide in je bloed. Als je moe bent ga je langzamer ademhalen; je hersens bereiden je lichaam voor op een rusttoestand. Wanneer je echter niet in bed ligt maar nog actief bent overschrijd je zuurstofverbruik je –inname. Zo ontstaat er een tekort aan zuurstof en een overschot aan koolstofdioxide, de stof die overblijft wanneer de zuurstof verbruikt is door je cellen. Een flinke inademing zou deze balans weer rechttrekken en je een boost geven.

Om dezelfde reden zouden verveling en gapen met elkaar geassocieerd zijn. Als je iets saai vindt word je immers steeds rustiger en kalmeert je ademhaling. Echter, experimenten met verschillende verhoudingen zuurstof en koolstofdioxide in de lucht hebben deze zuurstoftekort-hypothese niet kunnen staven. Sommige wetenschappers argumenteren dan ook dat gapen niet zozeer een moeheidsverschijnsel is als wel een activeringsmiddel. Een goede geeuw brengt je hartslag weer op tempo en doet je bloeddruk stijgen. Deze fysieke veranderingen zijn er op gericht de lichaamsactiviteit te verhogen: gapen houdt je juist wakker.

Besmettelijkheid

Als je naar iemand kijkt die begint te gapen of een tekst leest over gapen, is de kans groot dat je zelf binnen aanzienlijke tijd ook je kaakspieren in een spagaat trekt. De Fransen hebben er zelfs een spreekwoord voor: "Un bon bâilleur en fait bâiller deux" (een goede gaper krijgt twee anderen aan het gapen). Waar komt deze aanstekelijkheid vandaan? Is het een onwillekeurige drang om de ander op zijn gemak te stellen door te laten zien dat jij het gesprek eveneens te geesteloos voor woorden vindt? Of een zich in lichaamstaal afspelende instemming op een uitnodiging richting bed te gaan?

De interessante evolutionair psychologische verklaringen waarin het commune-gapen wordt verklaard doordat het vroeger voor jagers-verzamelaars handig was als iedereen tegelijkertijd naar bed ging, laten we even links liggen. Aannemelijker is dat de aanstekelijkheid te maken heeft met inlevingsvermogen. Het na-gapen ontstaat bij kinderen pas na het eerste of tweede jaar, en bestaat alleen onder ver ontwikkelde zoogdieren. Bovendien zijn mensen met autisme, die vaak een verminderd empathisch vermogen hebben, veel minder geneigd tot nagaping over te gaan. Kortom, alleen wanneer er een bepaalde mate van onderlinge sociale inleving is, gaapt men na.

Verantwoordelijk voor deze gedragsspiegeling kunnen de ‘spiegelneuronen’ zijn. Dit zijn zenuwcellen die tijdens observatie andermans handelingen letterlijk navolgen. De zenuwcellen die benodigd zijn voor het uitvoeren van die specifieke actie worden geactiveerd zonder dat de actie zelf wordt uitgevoerd, met als gevolg dat er precies gevoeld en begrepen wordt wat de ander doet. Bij het zien van een gaper zouden onze hersens dus het pad activeren dat bij het gapen afgelegd wordt, en daardoor geprikkeld worden zelf ook te gapen.

Overigens hebben de traanogen die vaak gepaard gaan met een goed geslaagde gaap niets te maken met het eventuele verdriet om de ander zijn saaiheid. Ze zijn het gevolg van de aangespannen gezichtsspieren die tegen je traanbuisjes aandrukken.

De kans is groot dat je tijdens het lezen van dit stuk hebt zitten gapen. Ik ga er van uit dat dit niet het gevolg was van ellendige verveling, maar eerder van een met empathie doorkliefde herkenning. Bovendien heb je blijkbaar juist enorm je best gedaan, ondanks die paar uur slaap vannacht, om wakker te blijven - bravo!

Brankele Frank

Steun ons en word kunstverzamelaar

Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door.

Steun ons
het laatste
Essay: Je bent pas weg als je niet reageert 2

Je bent pas weg als je niet reageert

Moderne communicatie komt met allerhande sociale ongemakken en twijfels. Maarten Buser over nabijheid en afstand en wat Kanye West hiermee te maken heeft.

Column: Glitterachtig afscheid

Glitterachtig afscheid

Oud en nieuw doet Iduna Paalman altijd aan glitters en aan afscheid denken. Door die ene oudjaarsavond van 1999.

Gedicht: Heilig is de tong waar de waarheid op ligt


Heilig is de tong waar de waarheid op ligt

Yentl van Stokkum brengt in het kader van de Fakeweek een ode aan de tong, die ieder woord kan omkeren tot het klinkt als de waarheid.

De noodzaak van het nietsdoen

De noodzaak van het nietsdoen

Koen Schouwenburg schrijft over het schemergebied tussen luieren voor de lol en luieren omdat je niet anders kunt. Proust, Kabouterland, Ottessa Moshfegh en Louis-Ferdinand Céline staan hem bij.

Hard//talk: Het beste van 2018

Het beste van 2018

Hard//hoofd zet de tien beste hard//talks van 2018 op een rij.

Donkere materie

Marijn van der Leeuw maakte foto's en Selin Kuscu gebruikte die als uitgangspunt voor een kort verhaal.

Biechtweek: Kutmus

Kutmus

Als mensen je niet de kans geven om je diepste gevoelens aan hen op te biechten, kun je altijd nog te biecht gaan bij mussen. Een kort verhaal van Wiard van der Kooij.

Mag ik even de aandacht

Mag ik even de aandacht?

'Als we onze gestolen momenten willen terugeisen, moeten we eerst erkennen dat de huidige digitale middelen onze vrijheid niet vergroten, maar inperken.'

Filmtrialoog: The Disciples – een straatopera

The Disciples – een straatopera

'Een opera maken met twintig daklozen is vragen om problemen.' Onze redacteuren namen de proef op de som.

Messy shit 3

Messy shit

Lot Veelenturf veranderde hun naam en begon daarmee een zoektocht naar hun nieuwe stem. De acceptatie van hun flexibele genderidentiteit vereist ook een onbevooroordeeld luisteren van hen omgeving, aan wie Lot zich opnieuw voorstelt.

Essay: ‘Dank voor jullie inzet!'

‘Dank voor jullie inzet!'

Mensen willen het liefst werk doen dat in een positieve zin bijdraagt aan het leven van anderen. Maar is dit wel een haalbaar ideaal?

 1

Kerstbezoek voor Gavin Marley

Gavin en Susan lopen elkaar jaren na hun middelbareschooltijd weer tegen het lijf. Gavin, die inmiddels steenrijk is, nodigt de dakloze Susan bij hem thuis uit.

Gedachtes over het imposter​syndroom

Gedachtes over het imposter​syndroom

Het jaar is bijna voorbij en daarom zet Hard//hoofd de beste stukken van 2018 nog één keer in de schijnwerpers.   Slimme, competente mensen die ervan overtuigd zijn dat ze hun succes niet verdienen. Het komt zo vaak voor dat er een term voor bestaat: het impostersyndroom. In het kader van de Fakeweek een persoonlijke […]

Tip: Neem je beste vriend(in) mee naar een kerstdiner

Neem je beste vriend(in) mee naar een kerstdiner

In deze laatste tip van 2018 geeft Emma Stomp op de valreep een onmisbaar advies voor de feestdagen.

Mentale maandag: kerst 1

All I Want for Christmas

Mentale gezondheid is belangrijk, maar we praten er weinig over. Daarom gidst Nastia Cistakova je in deze tweewekelijkse beeldcolumn langs de taboes, onhandige vragen en ongemakkelijke antwoorden over psychische problemen. Nastia weet hoe het voelt als het er in dat prachtige hoofd van je soms net wat anders aan toegaat dan ‘normaal’, en ze illustreert herkenbare […]

Willen wonen in een kerstetalage

Willen wonen in een kerstetalage

Ieder jaar met kerst willen we heel veel spullen kopen. Het zijn rekwisieten voor wanneer we ons even de protagonist in een kerstverhaal willen wanen. Maar doen we dit eigenlijk niet het hele jaar?

Alles vijf sterren: Amstelveen, een kroeg en klassieke muziek 1

Stoofvlees, heiligen en de liefde

Deze week spraken drie hard//hoofd-redactieleden hun kersttip voor je in. Van stoofvlees, via Nick Cave, naar oude liefde.

De komma in mijn komedie

De komma in mijn komedie

'Roken is niks anders dan spelen met de dood', iedereen weet dat het een slecht idee is, maar toch beginnen mensen eraan. Koen Schouwenburg schrijft over de absurditeit van een verslaving en hoe daarmee om te gaan.

Hard//talk: Sociaal ondernemers: stop met vliegen afvangen

Sociaal ondernemers: stop met vliegen afvangen

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. Sociaal ondernemen is de beste keuzes maken in een imperfecte wereld. Stop daarom met elkaar afvallen, vorm samen een front, en focus op de positive impact van duurzame innovatie, betoogt Dylan Meert. Het wordt tijd dat duurzame, eerlijke en sociale initiatieven ophouden met elkaars […]

Column: Skaten is overleven

Olympisch gezien

Iduna Paalman wil nét naar bed gaan als haar broertje belt. Met gewéldig nieuws.

Steun ons en word kunstverzamelaar
Hardhoofd vecht voor de vrijheid van jonge makers om te kunnen maken wat ze willen. Word nu kunstverzamelaar en ontvang de interessantste Hard//hoofd kunstwerken.

Steun ons vanaf €5