Goya was een mooie gek." /> Goya was een mooie gek." />
nieuwsbrief
menu Asset 14

Mesjogge

Elke dag verschijnt op Hardhoofd het fameuze woord van de dag. Bij één van deze woorden zoekt Mila elke maand een passend beeld uit de kunstgeschiedenis.

Mail

Goya (1746-1828) verbeeldde horrorscenario’s en nachtmerries als geen ander in zijn etsen en schilderijen. Zo goed dat je er zelf nachtmerries van kunt krijgen. Ik had er gisternacht zelf nog één.


Francisco de Goya y Lucientes, Saturnus, zijn zoon verslindend (1820-23)

Goya leefde in roerige tijden: de Kerk (de Spaanse Inquisitie) en het koningshuis heersten met harde hand over Spanje, om in 1808 gedwongen plaats te maken voor Napoleon met zijn bloederige Franse Revolutie. De Napoleontische oorlogen hebben Goya geïnspireerd tot zijn beroemdste etsen. Na de revolutie keerde het Koninklijke regime weer terug, maar Goya had ook hier weinig mee en vertrok naar Frankrijk waar hij later ook stierf.

Angst, pijn en waanzin vormen belangrijke thema’s in zijn werk. Hij was misschien wel de eerste kunstenaar die op een zo directe wijze van de gruwelijkheden van een oorlog getuigde (zie zijn serie satirische etsenk, Los Caprichos) en tot uiting bracht tot wat voor kwaad de mens in staat is in naam van de vrijheid. Dit kwaad uit zich in zijn nog zwartere serie Los Desastros de la Guerra in de menselijke drift tot doden. In zijn etsen, tekeningen en schilderijen zien we kindermoord, kannibalisme, verkrachtingen, onthoofdingen en martelingen voorbijkomen. Zijn werk wordt bevolkt door heksen, enge dwergen en duivels. Maar ook worden vrouwen vaak hoeren (met voeten die naar buiten wijzen, oftewel benen gespreid), mannen viezeriken en kerkleiders zo corrupt als de neten.

Goya laat in zijn werk zijn afschuw voor de Spaanse Inquisitie en de strijd tussen de Spanjaarden en de Fransen blijken. Niettemin werkte hij in opdracht voor de Kerk en was hij hofschilder van de Spaanse koninklijke familie onder Karel IV. Hij maakte veel portretten, waarin hij zijn opdrachtgevers zo realistisch mogelijk weergaf, waardoor ze vaak niet als moeders mooisten uit de letterlijke verf kwamen. Vooral koningin Maria Luisa moest het ontgelden. Maar Goya beeldde haar wel af als een sterke vrouw die thuis de broek aan had. De portretten doen bijna karikaturaal en grotesk aan en het is de vraag hoe Goya hier mee weg kwam. Sommige kunsthistorici gaan ervan uit dat Goya de koninklijke familie afbeeldde zoals ze zichzelf ook daadwerkelijk zagen, en ook knapper dan ze daadwerkelijk waren.

Goya maakte dit schilderij op de muur van zijn eetkamer, tijdens de periode aan het eind van zijn leven, tussen 1819 en 1823. In de negentiende eeuw is het op doek overgebracht. Het maakt deel uit van zijn ‘zwarte schilderijen’ een serie muurschilderingen in zijn huis. Deze schilderijen maakte hij voor zichzelf. De titels heeft Goya niet zelf gegeven, maar zijn pas na zijn dood ontstaan. De afbeelding hierboven zou verwijzen naar Saturnus. Wie was deze god? Saturnus was de Romeinse god van de landbouw. Hij was de zoon van Uranus (Hemel) en Gaia (Aarde), en getrouwd met Rhea. Het verhaal wil dat Saturnus’ ouders hem voorspelden dat een van zijn kinderen hem van de troon zou stoten. Eerder had Saturnus zijn eigen vader onteerd door hem (samen met zijn moeder!) te castreren. Omdat hij zijn macht niet wilde verliezen, besloot deze malle Saturnus zijn pasgeboren kinderen op te eten. Hij slaagde hierin bij de eerste vijf, maar bij de zesde gaf zijn vrouw Rhea hem stiekem een steen te eten en stuurde het kind (Jupiter, oftewel Zeus) naar Kreta. Jupiter gaf Saturnus later een braakmiddel waardoor hij zijn vijf eerste kinderen uitkotste, en onttroonde hem inderdaad.

Goya’s schilderij heeft echter weinig met de mythe te maken. Hij concentreert zich op Saturnus’ wrede daad en zijn bijbehorende gezichtsuitdrukking. Vooral zijn ogen spreken een demonische waanzin en angst uit. Het is merkwaardig dat Goya de baby een volwassen lijf heeft gegeven. Een vrouwenlijf, als je naar de billen kijkt. Wat voor gedachte zat hierachter? Was Goya een vrouwenhater? Dat blijkt in ieder geval niet uit ander werk.

Er doen een aantal interpretaties de ronde over dit schilderij. Misschien staat dit beeld voor de Franse Revolutie. Staat deze Saturnus dan voor Napoleon? Het conflict tussen jong en oud? Of voor het begrip Tijd in het algemeen? Misschien is het wel Goya’s mensbeeld dat we hier afgebeeld zien. Of gaat het meer over Goya’s eigen leven? Hij verloor zelf een aantal kinderen en had slechts een zoon die een volwassen leeftijd bereikte.

In de periode dat Goya zijn ‘zwarte schilderijen’ vervaardigde, was hij volledig doof. Dit had misschien te maken met een loodvergiftiging, er zat indertijd nog zogenaamd lood-carbonaat in de verf een giftige stof die de hersenen kan beschadigen. Hij zou hierdoor ook paranoïde zijn geworden, maar dat is misschien maar een fantasie van de kunsthistorici. Hij lijkt in ieder geval enigszins in een isolement te zitten, gezien de donkere kleuren en de mysterieuze taferelen die we op de schilderijen zien.

Deze Saturnus doet trouwens ook erg denken aan het kind etende monster uit de film Pan’s Labyrinth.

Mila

Steun ons en word kunstverzamelaar

Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door.

Steun ons
het laatste
Essay: Je bent pas weg als je niet reageert 2

Je bent pas weg als je niet reageert

Moderne communicatie komt met allerhande sociale ongemakken en twijfels. Maarten Buser over nabijheid en afstand en wat Kanye West hiermee te maken heeft.

Column: Glitterachtig afscheid

Glitterachtig afscheid

Oud en nieuw doet Iduna Paalman altijd aan glitters en aan afscheid denken. Door die ene oudjaarsavond van 1999.

Gedicht: Heilig is de tong waar de waarheid op ligt


Heilig is de tong waar de waarheid op ligt

Yentl van Stokkum brengt in het kader van de Fakeweek een ode aan de tong, die ieder woord kan omkeren tot het klinkt als de waarheid.

De noodzaak van het nietsdoen

De noodzaak van het nietsdoen

Koen Schouwenburg schrijft over het schemergebied tussen luieren voor de lol en luieren omdat je niet anders kunt. Proust, Kabouterland, Ottessa Moshfegh en Louis-Ferdinand Céline staan hem bij.

Hard//talk: Het beste van 2018

Het beste van 2018

Hard//hoofd zet de tien beste hard//talks van 2018 op een rij.

Donkere materie

Marijn van der Leeuw maakte foto's en Selin Kuscu gebruikte die als uitgangspunt voor een kort verhaal.

Biechtweek: Kutmus

Kutmus

Als mensen je niet de kans geven om je diepste gevoelens aan hen op te biechten, kun je altijd nog te biecht gaan bij mussen. Een kort verhaal van Wiard van der Kooij.

Mag ik even de aandacht

Mag ik even de aandacht?

'Als we onze gestolen momenten willen terugeisen, moeten we eerst erkennen dat de huidige digitale middelen onze vrijheid niet vergroten, maar inperken.'

Filmtrialoog: The Disciples – een straatopera

The Disciples – een straatopera

'Een opera maken met twintig daklozen is vragen om problemen.' Onze redacteuren namen de proef op de som.

Messy shit 3

Messy shit

Lot Veelenturf veranderde hun naam en begon daarmee een zoektocht naar hun nieuwe stem. De acceptatie van hun flexibele genderidentiteit vereist ook een onbevooroordeeld luisteren van hen omgeving, aan wie Lot zich opnieuw voorstelt.

Essay: ‘Dank voor jullie inzet!'

‘Dank voor jullie inzet!'

Mensen willen het liefst werk doen dat in een positieve zin bijdraagt aan het leven van anderen. Maar is dit wel een haalbaar ideaal?

 1

Kerstbezoek voor Gavin Marley

Gavin en Susan lopen elkaar jaren na hun middelbareschooltijd weer tegen het lijf. Gavin, die inmiddels steenrijk is, nodigt de dakloze Susan bij hem thuis uit.

Gedachtes over het imposter​syndroom

Gedachtes over het imposter​syndroom

Het jaar is bijna voorbij en daarom zet Hard//hoofd de beste stukken van 2018 nog één keer in de schijnwerpers.   Slimme, competente mensen die ervan overtuigd zijn dat ze hun succes niet verdienen. Het komt zo vaak voor dat er een term voor bestaat: het impostersyndroom. In het kader van de Fakeweek een persoonlijke […]

Tip: Neem je beste vriend(in) mee naar een kerstdiner

Neem je beste vriend(in) mee naar een kerstdiner

In deze laatste tip van 2018 geeft Emma Stomp op de valreep een onmisbaar advies voor de feestdagen.

Mentale maandag: kerst 1

All I Want for Christmas

Mentale gezondheid is belangrijk, maar we praten er weinig over. Daarom gidst Nastia Cistakova je in deze tweewekelijkse beeldcolumn langs de taboes, onhandige vragen en ongemakkelijke antwoorden over psychische problemen. Nastia weet hoe het voelt als het er in dat prachtige hoofd van je soms net wat anders aan toegaat dan ‘normaal’, en ze illustreert herkenbare […]

Willen wonen in een kerstetalage

Willen wonen in een kerstetalage

Ieder jaar met kerst willen we heel veel spullen kopen. Het zijn rekwisieten voor wanneer we ons even de protagonist in een kerstverhaal willen wanen. Maar doen we dit eigenlijk niet het hele jaar?

Alles vijf sterren: Amstelveen, een kroeg en klassieke muziek 1

Stoofvlees, heiligen en de liefde

Deze week spraken drie hard//hoofd-redactieleden hun kersttip voor je in. Van stoofvlees, via Nick Cave, naar oude liefde.

De komma in mijn komedie

De komma in mijn komedie

'Roken is niks anders dan spelen met de dood', iedereen weet dat het een slecht idee is, maar toch beginnen mensen eraan. Koen Schouwenburg schrijft over de absurditeit van een verslaving en hoe daarmee om te gaan.

Hard//talk: Sociaal ondernemers: stop met vliegen afvangen

Sociaal ondernemers: stop met vliegen afvangen

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. Sociaal ondernemen is de beste keuzes maken in een imperfecte wereld. Stop daarom met elkaar afvallen, vorm samen een front, en focus op de positive impact van duurzame innovatie, betoogt Dylan Meert. Het wordt tijd dat duurzame, eerlijke en sociale initiatieven ophouden met elkaars […]

Column: Skaten is overleven

Olympisch gezien

Iduna Paalman wil nét naar bed gaan als haar broertje belt. Met gewéldig nieuws.

Steun ons en word kunstverzamelaar
Hardhoofd vecht voor de vrijheid van jonge makers om te kunnen maken wat ze willen. Word nu kunstverzamelaar en ontvang de interessantste Hard//hoofd kunstwerken.

Steun ons vanaf €5