Voor de legendarische regisseur Orson Welles was een schurk een schurk en een diva een diva, tegenwoordig wordt er meer van een acteur verwacht." /> Voor de legendarische regisseur Orson Welles was een schurk een schurk en een diva een diva, tegenwoordig wordt er meer van een acteur verwacht." />
nieuwsbrief
menu Asset 14

De doos van Pandora

Mail

Orson Welles was de maker van het legendarische hoorspel ‘War of the Worlds’ uit 1938. Dit hoorspel in de vorm van een muziekprogramma, verstoord door nieuwsberichten over invasies van andere planeten, veroorzaakte in Amerika en in de rest van de wereld een gigantische rel. Mensen gingen de straat op en ontvluchtten massaal de stad. De snelwegen raakten verstopt en de veiligheidsdienst moest erbij komen. Schokkend! Wat een tijdperk. Hierna was Orson Welles uiteraard beroemd en maakte vele films, onder andere ‘Citizen Kane’. Hoewel hij tijdens zijn leven niet altijd evenveel succes had wordt hij nu beschouwd als één van de belangrijkste filmmakers aller tijden.

Met andere woorden, Orson Welles is geen kattenpis. Iemand om serieus te nemen, iemand om te geloven. In bovenstaand fragment over de acteur beschrijft hij zijn spelmethode. Of misschien één van zijn methodes. Het doet mij ernstig nadenken. Is dit waar? Is de acteur een soort doos van Pandora, waar eender wat uit kan komen zolang de acteur het talent heeft om zijn personage te scheiden van alle andere personages die hij in zich heeft? Hebben wij allemaal een schurk, een moordenaar, een fascist en een engel in ons?

Welles beschrijft een acteur die hij zorgvuldig heeft geobserveerd. Eén die heeft gezien wat zijn personage, bijvoorbeeld een politieman, allemaal doet, denkt en hoort. Eén die vooraf kan bedenken wat voor type mens een politieman zou kunnen zijn. Maar deze acteur kan dus alleen het oppervlakkige personage spelen, met de eigenschappen die daarbij horen. Een politieman met een vrouwelijke kant is in dit scenario onmogelijk. Want die vrouwelijke kant heeft hij in zijn kleedkamer moeten achterlaten. Je ziet het in de foto’s bij het fragment terug: voor Welles was een schurk een schurk en een diva een diva. Een schurk met een trauma dat alleen boven water komt in de armen van die ene vrouw die hem afblaft omdat zij hem aan zijn te vroeg gestorven moeder doet denken, lijkt te complex voor de door Welles omschreven acteur.

In deze tijd is Welles’ theorie onhoudbaar. Wij willen multidimensionale mensen en diepe donkere lagen. Zowel in ons privéleven als op het toneel. De ideale man is voor ons stoer, maar heeft ook een gevoelige kant. De ideale vrouw is lief en zorgzaam, maar wild als een beest in de slaapkamer. Compleet met een bescheiden collectie aan handboeien en pornofilms. Wij willen lange gesprekken bij kaarslicht waarin we onze duistere kanten, onze diepste verlangens en onze meest onverwachte grappen kunnen uitproberen. Maar wel allemaal verenigd in één persoon. Dit ideaalbeeld willen we terugzien in onze acteurs, zowel in de film als op het toneel. Voor ons telt de persoonlijkheid meer dan het personage. Dat verklaart de opkomst van de supersterren, de ideale persoonlijkheden die herkenbaar zijn in alle rollen, en daar een persoonlijke draai, een interpretatie aan geven. We zijn onvermoeibaar geïnteresseerd in deze mensen, volgen hun privéleven en denken hen zo te kennen. Maar het tegendeel is waar.

In het theater is dit principe zichtbaar bij groepen als Discordia en ’t Barre Land, die als zichzelf op het toneel staan en daar de tekst brengen van iemand waarin zij zich zouden kunnen verplaatsen, maar waartegen zij zich ook kunnen afzetten. Zo wordt de acteur een complex en interessant mens met een visie die wij bewonderen. We vermoeden achter een gesproken tekst een personage, maar krijgen die nooit compleet te zien: deze acteurs zijn wel intelligenter dan dat. Het Discordiaans principe heeft veel jonge volgelingen zoals het Vlaams/Nederlands acteurscollectief Wunderbaum en de winnaars van de Paradeparel 2009: Dag 1.

De acteurs, regisseurs, makers - want ze zijn alles in één - zijn soms intelligent, soms grappig, soms gevoelig, maar hebben altijd een zekere afstand van het personage, zodat wij blijven raden wie erachter zit. Wat vindt deze acteur zelf? Wie is hij? Wat wil hij? We vermoeden het maar weten het nooit zeker. Deze makers zijn een soort supersterren met een verdekte maar zeer aanwezige binnenkant. Zij hebben niets van zichzelf achtergelaten in de kleedkamer, en toch laat hun aanwezigheid alles te raden over. Orson Welles heeft afgedaan. De acteurs hebben hun werk mee naar huis genomen. Alleen in de bioscoop en op de vlakke vloer: onze complexe, eenentwintigste-eeuwse mens.

Marjolein

Steun ons en word kunstverzamelaar

Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door.

Steun ons
het laatste
Essay: Je bent pas weg als je niet reageert 2

Je bent pas weg als je niet reageert

Moderne communicatie komt met allerhande sociale ongemakken en twijfels. Maarten Buser over nabijheid en afstand en wat Kanye West hiermee te maken heeft. Lees meer

Column: Glitterachtig afscheid

Glitterachtig afscheid

Oud en nieuw doet Iduna Paalman altijd aan glitters en aan afscheid denken. Door die ene oudjaarsavond van 1999. Lees meer

Gedicht: Heilig is de tong waar de waarheid op ligt


Heilig is de tong waar de waarheid op ligt

Yentl van Stokkum brengt in het kader van de Fakeweek een ode aan de tong, die ieder woord kan omkeren tot het klinkt als de waarheid. Lees meer

De noodzaak van het nietsdoen

De noodzaak van het nietsdoen

Koen Schouwenburg schrijft over het schemergebied tussen luieren voor de lol en luieren omdat je niet anders kunt. Proust, Kabouterland, Ottessa Moshfegh en Louis-Ferdinand Céline staan hem bij. Lees meer

Hard//talk: Het beste van 2018

Het beste van 2018

Hard//hoofd zet de tien beste hard//talks van 2018 op een rij. Lees meer

Donkere materie

Marijn van der Leeuw maakte foto's en Selin Kuscu gebruikte die als uitgangspunt voor een kort verhaal. Lees meer

Biechtweek: Kutmus

Kutmus

Als mensen je niet de kans geven om je diepste gevoelens aan hen op te biechten, kun je altijd nog te biecht gaan bij mussen. Een kort verhaal van Wiard van der Kooij. Lees meer

Mag ik even de aandacht

Mag ik even de aandacht?

'Als we onze gestolen momenten willen terugeisen, moeten we eerst erkennen dat de huidige digitale middelen onze vrijheid niet vergroten, maar inperken.' Lees meer

Filmtrialoog: The Disciples – een straatopera

The Disciples – een straatopera

'Een opera maken met twintig daklozen is vragen om problemen.' Onze redacteuren namen de proef op de som. Lees meer

Messy shit 3

Messy shit

Lot Veelenturf veranderde hun naam en begon daarmee een zoektocht naar hun nieuwe stem. De acceptatie van hun flexibele genderidentiteit vereist ook een onbevooroordeeld luisteren van hen omgeving, aan wie Lot zich opnieuw voorstelt. Lees meer

Essay: ‘Dank voor jullie inzet!'

‘Dank voor jullie inzet!'

Mensen willen het liefst werk doen dat in een positieve zin bijdraagt aan het leven van anderen. Maar is dit wel een haalbaar ideaal? Lees meer

 1

Kerstbezoek voor Gavin Marley

Gavin en Susan lopen elkaar jaren na hun middelbareschooltijd weer tegen het lijf. Gavin, die inmiddels steenrijk is, nodigt de dakloze Susan bij hem thuis uit. Lees meer

Gedachtes over het imposter​syndroom

Gedachtes over het imposter​syndroom

Het jaar is bijna voorbij en daarom zet Hard//hoofd de beste stukken van 2018 nog één keer in de schijnwerpers.   Slimme, competente mensen die ervan overtuigd zijn dat ze hun succes niet verdienen. Het komt zo vaak voor dat er een term voor bestaat: het impostersyndroom. In het kader van de Fakeweek een persoonlijke... Lees meer

Tip: Neem je beste vriend(in) mee naar een kerstdiner

Neem je beste vriend(in) mee naar een kerstdiner

In deze laatste tip van 2018 geeft Emma Stomp op de valreep een onmisbaar advies voor de feestdagen. Lees meer

Mentale maandag: kerst 1

All I Want for Christmas

Mentale gezondheid is belangrijk, maar we praten er weinig over. Daarom gidst Nastia Cistakova je in deze tweewekelijkse beeldcolumn langs de taboes, onhandige vragen en ongemakkelijke antwoorden over psychische problemen. Nastia weet hoe het voelt als het er in dat prachtige hoofd van je soms net wat anders aan toegaat dan ‘normaal’, en ze illustreert herkenbare... Lees meer

Willen wonen in een kerstetalage

Willen wonen in een kerstetalage

Ieder jaar met kerst willen we heel veel spullen kopen. Het zijn rekwisieten voor wanneer we ons even de protagonist in een kerstverhaal willen wanen. Maar doen we dit eigenlijk niet het hele jaar? Lees meer

Alles vijf sterren: Amstelveen, een kroeg en klassieke muziek 1

Stoofvlees, heiligen en de liefde

Deze week spraken drie hard//hoofd-redactieleden hun kersttip voor je in. Van stoofvlees, via Nick Cave, naar oude liefde. Lees meer

De komma in mijn komedie

De komma in mijn komedie

'Roken is niks anders dan spelen met de dood', iedereen weet dat het een slecht idee is, maar toch beginnen mensen eraan. Koen Schouwenburg schrijft over de absurditeit van een verslaving en hoe daarmee om te gaan. Lees meer

Hard//talk: Sociaal ondernemers: stop met vliegen afvangen

Sociaal ondernemers: stop met vliegen afvangen

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. Sociaal ondernemen is de beste keuzes maken in een imperfecte wereld. Stop daarom met elkaar afvallen, vorm samen een front, en focus op de positive impact van duurzame innovatie, betoogt Dylan Meert. Het wordt tijd dat duurzame, eerlijke en sociale initiatieven ophouden met elkaars... Lees meer

Column: Skaten is overleven

Olympisch gezien

Iduna Paalman wil nét naar bed gaan als haar broertje belt. Met gewéldig nieuws. Lees meer

Steun ons en word kunstverzamelaar
Hardhoofd vecht voor de vrijheid van jonge makers om te kunnen maken wat ze willen. Word nu kunstverzamelaar en ontvang de interessantste Hard//hoofd kunstwerken.

Steun ons vanaf €5