Untitled (Reward) © 2009 Charlotte Dumas De klassieke schoonheid van de gehavende straathond en de Siberische tijger van Charlotte Dumas." /> Untitled (Reward) © 2009 Charlotte Dumas De klassieke schoonheid van de gehavende straathond en de Siberische tijger van Charlotte Dumas." />
nieuwsbrief
menu Asset 14

De psychologie van het portret

Afgelopen week hingen overal in de stad posters die de tentoonstelling Paradis van fotografe Charlotte Dumas (Vlaardingen, 1977) aankondigden. De abri's toonden het portret van een grijsbruine hond, type vuilnisbakkenras, die opmerkzaam rechtopzittend kijkt naar iets wat buiten beeld plaatsvindt. Tegelijkertijd heeft zijn blik iets melancholieks; de dramatische belichting, de donkere achtergrond en het ouderwetse gebloemde kleedje geven de foto een monumentale kwaliteit.

Mail

Untitled(Reward), 2009 © Charlotte Dumas

Untitled (Reward) © 2009 Charlotte Dumas

Voor Paradis is een selectie gemaakt uit verschillende series dierenportretten die Dumas de afgelopen jaren heeft gemaakt: politiepaarden (Four Horses), legerpaarden (Day is Done), wolven (Reverie), tijgers (Tiger Tiger) en straathonden (Heart Shaped Hole). Het is voor het eerst dat deze foto's bij elkaar zijn gebracht; in principe staat iedere serie op zichzelf. Het is makkelijk om Dumas' werk weg te zetten als puur het portretteren van dieren, maar ik denk dat de afgebeelde dieren ook significant zijn in de hoedanigheid die ze normaal gesproken bekleden voor ons, de kijker.

Paarden zijn dieren die worden gebruikt als 'werktuig', hier door de politie en het leger. Dumas benadrukt deze functie door ze te fotograferen in de stal, of met leidsels om. Wolven en tijgers kennen we uit films of de dierentuin; de tijgers van Dumas zitten in een kooi of kijken verveeld de camera in. De Newyorkse straathonden tenslotte vallen binnen de meest trieste categorie: het zijn dieren die niemand kan gebruiken en die niemand wil zien. In de fotoserie zijn ze, waarschijnlijk voor het eerst en het laatst in hun leven, the center of attention.

Untitled(Running), 2005 © Charlotte Dumas

Untitled (Running) © 2005 Charlotte Dumas

Wat Dumas bereikt met haar portretten is dat deze dieren volledig uit hun context worden gehaald. Ze bevinden zich in het midden van de compositie, en Dumas weet, vooral door de prachtige licht-schaduwwerking, een verstilde sfeer op te roepen waarin sommige foto's bijna doen denken aan een portret van Rembrandt: de afgedankte vechthond lijkt opeens niet zover af te staan van de in 1641 door de oude meester geschilderde Agatha Bas. En dat is 'de psychologie van het portret'. We kijken naar een persoon die is afgebeeld op een schilderij of een foto, en we voelen emotie. Deze emotie wordt meestal opgeroepen door een gezichtsuitdrukking of een houding. Toen ik rondliep op de tentoonstelling voelde ik bij de meeste foto's voornamelijk een soort tragiek: de dieren lijken echt iets treurigs uit te stralen.

agatha

Agatha Bas door Rembrandt van Rijn (1641)

Hoe kan dat? Iedereen weet dat dieren toch voornamelijk denken aan eten en zich voortplanten. Maar bezitters van een huisdier weten ook dat het een soort mechanisme is om je dier te vermenselijken. Ik heb een vriend die regelmatig middenin een gesprek roept: 'Kijk nou hoe intelligent ze nu uit haar oogjes kijkt!', waarbij het dus gaat om zijn hondje. Dumas geeft toe dat ze zich, sinds ze op de Rijksacademie begon met het fotograferen van dieren, steeds meer emotioneel betrokken is gaan voelen. Op de recentere foto's is dus meer 'context' te zien: de kooi van de tijger, de doos waarin de straathond moet slapen.

Wat de foto's van Dumas voor mij zo boeiend maakt is dat de dieren niet als dier zijn gefotografeerd, maar als individu. Zowel de prachtige Siberische tijger als de gehavende straathond krijgen voor haar lens een zachte, klassieke schoonheid die emotioneert. Ook de serie polaroids die wordt getoond zijn de moeite waard; deze bieden meer informatie over de tijd en inspanning die Dumas in haar projecten investeert (met iedere serie was ze gemiddeld een jaar bezig). Tegelijkertijd geven de foto's, zoals Manon Baart al schreef in haar recensie in Metropolis M, een tragisch beeld van hoe dieren in onze maatschappij worden 'gebruikt'.

Paradis, Charlotte Dumas
Foam Fotografiemuseum Amsterdam, 4 september t/m 22 november 2009
www.foam.nl
www.charlottedumas.nl

Sanne Rispens

Steun ons en word kunstverzamelaar

Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door.

Steun ons
het laatste
Essay: Je bent pas weg als je niet reageert 2

Je bent pas weg als je niet reageert

Moderne communicatie komt met allerhande sociale ongemakken en twijfels. Maarten Buser over nabijheid en afstand en wat Kanye West hiermee te maken heeft. Lees meer

Column: Glitterachtig afscheid

Glitterachtig afscheid

Oud en nieuw doet Iduna Paalman altijd aan glitters en aan afscheid denken. Door die ene oudjaarsavond van 1999. Lees meer

Gedicht: Heilig is de tong waar de waarheid op ligt


Heilig is de tong waar de waarheid op ligt

Yentl van Stokkum brengt in het kader van de Fakeweek een ode aan de tong, die ieder woord kan omkeren tot het klinkt als de waarheid. Lees meer

De noodzaak van het nietsdoen

De noodzaak van het nietsdoen

Koen Schouwenburg schrijft over het schemergebied tussen luieren voor de lol en luieren omdat je niet anders kunt. Proust, Kabouterland, Ottessa Moshfegh en Louis-Ferdinand Céline staan hem bij. Lees meer

Hard//talk: Het beste van 2018

Het beste van 2018

Hard//hoofd zet de tien beste hard//talks van 2018 op een rij. Lees meer

Donkere materie

Marijn van der Leeuw maakte foto's en Selin Kuscu gebruikte die als uitgangspunt voor een kort verhaal. Lees meer

Biechtweek: Kutmus

Kutmus

Als mensen je niet de kans geven om je diepste gevoelens aan hen op te biechten, kun je altijd nog te biecht gaan bij mussen. Een kort verhaal van Wiard van der Kooij. Lees meer

Mag ik even de aandacht

Mag ik even de aandacht?

'Als we onze gestolen momenten willen terugeisen, moeten we eerst erkennen dat de huidige digitale middelen onze vrijheid niet vergroten, maar inperken.' Lees meer

Filmtrialoog: The Disciples – een straatopera

The Disciples – een straatopera

'Een opera maken met twintig daklozen is vragen om problemen.' Onze redacteuren namen de proef op de som. Lees meer

Messy shit 3

Messy shit

Lot Veelenturf veranderde hun naam en begon daarmee een zoektocht naar hun nieuwe stem. De acceptatie van hun flexibele genderidentiteit vereist ook een onbevooroordeeld luisteren van hen omgeving, aan wie Lot zich opnieuw voorstelt. Lees meer

Essay: ‘Dank voor jullie inzet!'

‘Dank voor jullie inzet!'

Mensen willen het liefst werk doen dat in een positieve zin bijdraagt aan het leven van anderen. Maar is dit wel een haalbaar ideaal? Lees meer

 1

Kerstbezoek voor Gavin Marley

Gavin en Susan lopen elkaar jaren na hun middelbareschooltijd weer tegen het lijf. Gavin, die inmiddels steenrijk is, nodigt de dakloze Susan bij hem thuis uit. Lees meer

Gedachtes over het imposter​syndroom

Gedachtes over het imposter​syndroom

Het jaar is bijna voorbij en daarom zet Hard//hoofd de beste stukken van 2018 nog één keer in de schijnwerpers.   Slimme, competente mensen die ervan overtuigd zijn dat ze hun succes niet verdienen. Het komt zo vaak voor dat er een term voor bestaat: het impostersyndroom. In het kader van de Fakeweek een persoonlijke... Lees meer

Tip: Neem je beste vriend(in) mee naar een kerstdiner

Neem je beste vriend(in) mee naar een kerstdiner

In deze laatste tip van 2018 geeft Emma Stomp op de valreep een onmisbaar advies voor de feestdagen. Lees meer

Mentale maandag: kerst 1

All I Want for Christmas

Mentale gezondheid is belangrijk, maar we praten er weinig over. Daarom gidst Nastia Cistakova je in deze tweewekelijkse beeldcolumn langs de taboes, onhandige vragen en ongemakkelijke antwoorden over psychische problemen. Nastia weet hoe het voelt als het er in dat prachtige hoofd van je soms net wat anders aan toegaat dan ‘normaal’, en ze illustreert herkenbare... Lees meer

Willen wonen in een kerstetalage

Willen wonen in een kerstetalage

Ieder jaar met kerst willen we heel veel spullen kopen. Het zijn rekwisieten voor wanneer we ons even de protagonist in een kerstverhaal willen wanen. Maar doen we dit eigenlijk niet het hele jaar? Lees meer

Alles vijf sterren: Amstelveen, een kroeg en klassieke muziek 1

Stoofvlees, heiligen en de liefde

Deze week spraken drie hard//hoofd-redactieleden hun kersttip voor je in. Van stoofvlees, via Nick Cave, naar oude liefde. Lees meer

De komma in mijn komedie

De komma in mijn komedie

'Roken is niks anders dan spelen met de dood', iedereen weet dat het een slecht idee is, maar toch beginnen mensen eraan. Koen Schouwenburg schrijft over de absurditeit van een verslaving en hoe daarmee om te gaan. Lees meer

Hard//talk: Sociaal ondernemers: stop met vliegen afvangen

Sociaal ondernemers: stop met vliegen afvangen

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. Sociaal ondernemen is de beste keuzes maken in een imperfecte wereld. Stop daarom met elkaar afvallen, vorm samen een front, en focus op de positive impact van duurzame innovatie, betoogt Dylan Meert. Het wordt tijd dat duurzame, eerlijke en sociale initiatieven ophouden met elkaars... Lees meer

Column: Skaten is overleven

Olympisch gezien

Iduna Paalman wil nét naar bed gaan als haar broertje belt. Met gewéldig nieuws. Lees meer

Steun ons en word kunstverzamelaar
Hardhoofd vecht voor de vrijheid van jonge makers om te kunnen maken wat ze willen. Word nu kunstverzamelaar en ontvang de interessantste Hard//hoofd kunstwerken.

Steun ons vanaf €5